Historia obiektu

Budowę stacji kolejki w Jaworniku Polskim rozpoczęto po 15.02.1902 r., gdy Andrzej Lubomirski uzyskał koncesję na budowę kolei. Prace prowadziła lwowska firma „Gwalbert Ziembicki i Feliks Ilnicki”. Na stacji w Jaworniku Polskim (ob. Jawornik-Przedmieście) zbudowano murowany budynek dworca oraz inne obiekty, w tym wiatę stacji wodnej ze studnią, pompą i żurawiem do nawadniania parowozów. Stacja wodna funkcjonowała do końca eksploatacji na kolejce lokomotyw parowych. Nastąpiło to ostatecznie w 1984 r.

Zlikwidowano wtedy stację wodną i na jej rzucie wzniesiono murowaną suszarnię piasku do piasecznic lokomotyw spalinowych. Prawdopodobnie wewnątrz zachowana jest studnia z pompą. Piasek był szczególnie potrzebny na odcinku linii kolejowej pomiędzy Jawornikiem Polskim a Szklarami z tunelem włącznie, gdzie występuje dużo podjazdów, zakrętów o małym promieniu i zjazdów. Takie ukształtowanie linii stwarzało problemy, szczególnie w okresie zimowym, gdy przyczepność kół lokomotyw do szyn była mniejsza. W 1991 r. suszarnia piasku wraz z całą kolejką została wpisany do rejestru zabytków. 1.01.2002 r. PKP wyłączyły kolejkę ze swoich struktur i zwolniły całą załogę. W tym samym roku linię kolejową przejęło Starostwo Powiatowe w Przeworsku. W 2002 r. operatorem zostało Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych z Kalisza, które reaktywowało przewozy turystyczne i towarowe. W 2012 r. eksploatację przejął Powiatowy Zarząd Dróg w Przeworsku. Suszarnia obecnie pełni funkcję budynku gospodarczego.

Opis obiektu

Stacja Jawornik Polski położona jest w obecnych granicach Jawornika-Przedmieście, przy drodze wojewódzkiej nr 884 z Przemyśla przez Dynów do Domaradza. Suszarnia piasku, będąca elementem punktu obrządzania lokomotyw, znajduje się po pd. stronie torowiska stacyjnego, naprzeciw budynku dworca. Po wcześniejszej stacji wodnej i punkcie obrządzania parowozów pozostało do dzisiaj betonowe ujęcie wody na brzegu potoku Łęgi (prawy dopływ rzeki Mleczki Zachodniej), żuraw do nawadniania lokomotyw stojący pomiędzy torami nr 1 i 2 oraz odkryty podczas remontu torowiska w latach 2021-2022 kanał oczystkowy do szlakowania palenisk parowozów. Kanał został wyremontowany i wyeksponowany w ciągu toru nr 1.

Suszarnia piasku jest niewielkim murowanym z bloków żużlobetonowych, parterowym budynkiem, założonym na planie zbliżonym do kwadratu. Wnętrze jednoprzestrzenne. Budynek przykryty jest płaskim, 4-spadowym stropodachem o pokryciu z papy asfaltowej z dwoma kominami ceglanymi. Elewacje otynkowane na gładko tynkiem cementowym w kolorze szarym. Elewacja frontowa (pn.) z szeroką, 2-skrzydłową bramą o konstrukcji drewnianej wypełnionej płytą pilśniową. Naświetle drewniane, 4-kwaterowe, uchylne. Obok 1-skrzydłowe drzwi drewniane, także z wypełnieniem z płyty i stałym, 1-kwaterowym naświetlem. Elewacje wsch. i zach. 2-osiowe, ze stałymi 6-kwaterowymi oknami w układzie pionowym. Elewacja tylna (pd.) bez otworów okiennych i drzwiowych.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Suszarnia piasku jest dostępna do zwiedzania jedynie od zewnątrz.

Autor noty: Opr. Adam Sapeta, OT NID w Rzeszowie, 29-03-2024 r.