Historia obiektu

W związku z dynamicznym rozwojem Ordynacji Zamojskiej w 2. połowie XIX  w. następowała konieczność zapewnienia właściwej liczby mieszkań dla stale rozrastającej się liczby urzędników ordynackich. Mimo istniejącego zaplecza mieszkaniowego, lokali o właściwym standardzie wciąż brakowało, zwłaszcza dla kadry zarządzającej. Pałac Plenipotenta, zbudowany z inicjatywy i dla Ottona Kubickiego, powstał właśnie w ramach akcji rozbudowy bazy mieszkaniowej Ordynacji Zamojskiej. Prace budowlane rozpoczęto w 1880 r. Roboty prowadził i materiały zamawiał u rządcy klucza zwierzynieckiego, budowniczy ordynacki Kurkiewicz. Dopiero po 1887 r. zastąpił go Ignacy Szymański. Wykonawcą prac murarskich, ciesielskich i dekarskich był przedsiębiorca budowlany Dawid Bruk. Wykonawcy robót we wnętrzach to Dornfeld i B. Hryniewski. Całość ogrodzono płotem. W latach okupacji hitlerowskiej, nadzorca majątku ordynackiego Walter Bunsch, zlecił przebudowę elewacji frontowej. W miejsce 3-kondygnacyjnego ryzalitu z bocznymi wejściami, powstał otwarty taras z ażurowymi, drewnianymi balustradami i ostrołucznymi prześwitami. Na piętrze wykonano strop kasetonowy, aranżując „salonik bawarski”. W latach 1945-1980 w willi znajdował się ośrodek zdrowia. Kompleksowe prace remontowe i konserwatorskie zostały przeprowadzone w latach 1980-90 przez zamojski oddział PP PKZ. Objęły one m.in.  podbicie fundamentów, wykonanie izolacji pionowej i poziomej fundamentów, konserwację drewnianej konstrukcji ścian i stropów oraz elementów snycerki. Konserwacji poddano także strop kasetonowy oraz 3 kominki. Po remoncie do budynku wprowadziła się Dyrekcja Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Opis

Pałac Plenipotenta zlokalizowany jest w centralnej części zespołu willowego, usytuowanego w południowej części Zwierzyńca, u podnóża Bukowej Góry. Elewacją frontową ustawiony równolegle do krawędzi skarpy, stromo opadającej ku biegnącej u jej podnóża ulicy Plażowej. Obiekt  murowany z cegły ceramicznej (piwnice, parter), ściany konstrukcji szachulcowej (ściany skrzydeł oraz kondygnacji wyższych), zrealizowany w konwencji „willi uzdrowiskowej”. Piwnice i parter korpusu głównego murowane z cegły, kondygnacja wyższa wykonana w konstrukcji szachulcowej. Mury ceglane są tynkowane i bielone, ściany szachulcowe pokrywa szalunek drewniany ozdobiony dekoracją listwową i ażurową wycinaną w desce sosnowej. Ścianki działowe drewniane, na słupach i ryglach wypełnionych wełną mineralną. Sklepienia piwnic kolebkowe i kolebkowe z lunetami, stropy legarowo-listwowe na belkach drewnianych z podsufitką, tynkowane, Konstrukcja więźby dachowej płatwiowo-kleszczowa, przy czym jętki pełnią rolę belek stropowych poddasza. Dach kryty blachą miedzianą na deskowaniu z ociepleniem z wełny mineralnej. Lukarny dachowe wykonane z desek na słupkach i ryglach. Parkiety dębowe, terakotowe posadzki w sanitariatach i piwnicach. Schody drewniane dwubiegowe i jednobiegowe, schody zewnętrzne jednobiegowe betonowe, licowane kamieniem. Okna skrzynkowe, dębowe, podwójne, 6-kwaterowe w profilowanym obramieniu z nadokiennikami i podokiennikami wycinanymi w drewnie sosnowym. Drzwi dwuskrzydłowe z nadświetlem oraz jednoskrzydłowe płycinowe. Podpiwniczony, 3-kondygnacyjny budynek na rzucie prostokąta z parą bocznych skrzydeł o formie ryzalitów. Korpus główny trzytraktowy, skrzydła dwutraktowe. Drugi trakt pełni funkcję komunikacyjną mieszcząc korytarz i boczne klatki schodowe. Reprezentacyjna klatka schodowa o wachlarzowych biegach osiowo umieszczona w trzecim trakcie. Dwuspadowy dach z lukarnami mieści użytkowy strych. Elewacje podzielone na dwie strefy:  tynkowane ściany wysokich piwnic i parteru (front i tył) oraz szalowane drewnem kondygnacje wyższe. Elewacja frontowa 7-osiowa, z szerokim 5-osiowym, zryzalitowanym piętrowym tarasem, nad którym znajduje się 3-okienny, dzielony listwowo fronton. Taras z drewnianą balustradą, wsparty na ostrołukowych arkadach. Elewacja tylna 7-osiowa, z szerokim, wycinanym fryzem, miedzy parterem a piętrem. Elewacje boczne opracowane analogicznie, z międzykondygnacyjnymi fryzami, trójosiowe w parterze i piętrze, 1-osiowe w kondygnacji strychowej. We wnętrzu zachowany oryginalny układ z drewnianą  klatką schodową osiowo usytuowaną na wprost hallu wejściowego. W sali zachodniej na parterze kominek z poziomą płytą nad nadprożem, w kształcie niszy z pilastrami, z kafli pokrytych zielonym szkliwem ołowiowym. Na drugim piętrze bliźniacze kominki z terrakoty. W sali piętra sufit drewniany typu kasetonowego.

Zabytek jest dostępny z zewnątrz.

Autor noty: Piotr Mazur, OT NID w Lublinie, 28-05-2024 r.