Historia

Willę wybudowano w 1904 r. dla inż. Józefa Pętkowskiego, według projektu arch. Feliksa Nowickiego. W 1914 r. Pętkowski opuścił Piotrków, a w willi znalazło swoją siedzibę Centralne Biuro Werbunkowe Legionów Polskich. 

W 1920 budynek został kupiony przez Stowarzyszenie Robotnicze Dom Ludowy. Pełnił funkcję siedziby towarzystwa do 1935 r. W tym roku stowarzyszenie zostało zlikwidowane, z powodu złej sytuacji finansowej. Willę kupił Fundusz Obrony Narodowej, jednak przed wojną wojsko polskie użytkowało ją bardzo krótko, jedynie w 1939 r. Podczas wojny mieściło się w willi Gestapo. W jej piwnicy funkcjonowało więzienie. 

Po wojnie willę ponownie przekazano wojsku i mieścił się w nim sztab wojskowy oraz biura WKU. Obecnie willa pełni funkcję prywatnego domu mieszkalnego. 

Opis

Działka, na której położona jest willa, znajduje się w kwartale między ulicami: Dąbrowskiego, gen. Roweckiego-Grota, H. Sienkiewicza i J. Słowackiego. Położona jest we wschodniej pierzei ulicy Dąbrowskiego, centralnie na ogrodzonym terenie. Ogrodzenie od strony ulicy jest secesyjne. Jego przęsła składają się z murowanych słupków i stylowych krat. 

Willa zachowuje w bryle charakter obiektu dziewiętnastowiecznego. W elewacji frontowej zdobiona jest detalem secesyjnym. Na elewacji tylnej zastosowano skromny detal o charakterze klasycystycznym.

Wzniesiona jest na planie prostokąta o dwutraktowym układzie wnętrz. W północno-wschodnim i północno-zachodnim narożniku umieszczono prostokątne podcienia. Przed elewacją frontową, między ryzalitami znajduje się prostokątny taras. Wejście główne umieszczono w elewacji frontowej - zachodniej. 

Budynek jest piętrowy, podpiwniczony. Poprzez wprowadzenie dwóch ryzalitów w elewacji frontowej, których mury lekko zwężają się ku górze, a także narożnym podcieniom wspartym na pojedynczych słupach, balkonom i loggi na piętrze, a także niewysokim szczytom nad ryzalitami uzyskano wrażenie rozczłonkowania bryły. Przykryta jest niewysokim czterospadowym dachem, ryzality przykryte dachami dwuspadowymi. 

Willa jest murowana z cegły na zaprawie cementowo-wapiennej. Jest tynkowana i malowana. Sztukaterie są cementowe i gipsowe. 

Piwnice sklepione odcinkowo. Stropy drewniane, w hallu i salonie podciągi wsparte na słupach i kolumnach. Sufity tynkowane i na parterze zdobione sztukateriami. Więźb dachowa drewniana. Dach kryty papą na deskowaniu. Posadzki lastrico, ceramiczne (hall), podłogi deskowe, parkiet w jodełkę (salon). Schody zewnętrzne murowane stopnie lastrico, niskie balustrady zakończone ślimacznicami, jednobiegowe, wolne, z podestami, proste bądź na łuku. Schody wewnętrzne w hallu – trójbiegowe, z podestami, murowane, z dekoracyjną balustradą metalową, częściowo kutą. Schody do piwnic drewniane, zabiegowe. 

Drzwi frontowe i w narożnych podcieniach dwuskrzydłowe, ramowo-płycinowe, górą przeszklone z nadświetlem zamkniętym łukiem spłaszczonym. Drzwi w narożnych podcieniach. Drzwi wewnętrzne jedno- i dwuskrzydłowe, przeszklone i pełne. Okna ościeżnicowe, dwuskrzydłowe z nadświetlem zamkniętym łukiem koszowym. Inne jednoskrzydłowe z nadświetlem. W parterze okratowane. 

Elewacje piętrowe, na cokole, zwieńczone wydatnym gzymsem na wspornikach, gładko tynkowane. 

Elewacja frontowa, zachodnia, wieloosiowa, asymetryczna z dwoma różnej szerokości ryzalitami – węższym od północy obok narożnego podcienia i szerszym od południa. Otwór wejściowy w ryzalicie północnym zwieńczony łukiem spłaszczonym. Powyżej dwa rozdzielone kolumienką, wąskie, prostokątne otwory okienne, zwieńczone łukiem spłaszczonym. Narożniki ryzalitu ujęte są lizenami, zwężającymi się ku dołowi, przerwanymi gzymsem działowym pod gzymsem wieńczącym dekorowane rozetami. Ryzalit wieńczy szczyt z figurą kobiety w rozwianych szatach, na cokole. W ryzalicie południowym w przyziemiu trzy osie (wyznaczone przez otwory okienne ujęte opaską tworzącą wokół nich obrys koła. Środkowy otwór szerszy, zamknięty łukiem spłaszczonym z wydzielonym nadświetlem, flankowany kolumienkami. Okna boczne nerkowate. Na piętrze przy otwory. Środkowy szerszy, prostokątny ujęty parą kolumienek. Boczne okna węższe, dołem zaokrąglone. Nad gzymsem trójkątny szczyt zwieńczony kolistym prześwitem z narożnymi wolutami i tablicą z nazwa willi wypisaną literami o kroju secesyjnym „WANDA”. Narożniki ryzalitu ujęte lizenami. Pomiędzy ryzalitami na poziomi parteru para otworów sklepionych łukowo – twór okienny i port-fenêtre, przed nimi taras z balustradą z murowanych słupków. Wyżej trzy osie wyznaczające otwory okienne. Środkowe, dwuskrzydłowe zwieńczone łukiem koszowym, ujęte parą kolumienek. Otwory skrajne są wąskie zwieńczone wycinkiem koła. W narożniku północno-zachodnim w parterze, podcień na filarze otwarty od frontu niesymetrycznym łukiem. Wejście na taras po schodach łukowo załamanych. W podcieniu para wąskich otworów – okno i drzwi do hollu. Na piętrze prostokątny taras z balustradą ażurową. Okno trójdzielne, szerokie, rozdzielone parą niższych pilastrów, zamknięte górą na odcinku koła. Elewację wieńczy wydatny gzyms wsparty na konsolach. 

Elewacja wschodnia ośmioosiowa. Otwory sklepione łukami spłaszczonymi. Trójosiowa część południowa podzielona na obu kondygnacjach pilastrami. Środkowe otwory szersze ujęte dwoma węższymi - w parterze otworami, na piętrze płycinami. Wejście na taras parteru po kilkustopniowych schodach łukowo załamanych. Balustrada na słupkach murowanych. Na piętrze balustrada ażurowa, jak w elewacji frontowej. 

Elewacja południowa asymetryczna o dwóch osiach okiennych skupionych w centrum. Okna jak od wschodu. Część narożna elewacji na piętrze od wschodu wydzielona lizeną z rozetą pod gzymsem. W części wschodniej niewielki, prostokątny otwór okienny. Elewację wieńczy wydatny gzyms.

Elewacja północna bez otworów, wieńczona wydatnym gzymsem. W narożach podcienia. 

We wnętrzach zachowała się dekoracja sztukatorska sufitów, w pomieszczeniach na parterze. W salonie sztukaterie. Na fasecie wici kwiatowe, w centrum sufitu rozeta. W hallu płaska dekoracja roślinna. W tym samym pomieszczeniu znajduje się posadzka ceramiczna z bordiurą z secesyjnym, barwnym wzorem nenufarów. 

Obiekt niedostępny. 

Oprac. Agnieszka Lorenc-Karczewska, OT NID w Łodzi, 07.04.2020 r.