Historia

Kamienice wznieśli Anna i Piotr Pielgrzym (wójt warszawski) przed 1440 rokiem na parceli sięgającej po Krzywe Koło (pozostała ona w rękach jednych właścicieli, bez dzielenia, o stałym numerze hipotecznym). Kolejnym właścicielem był ich syn Andrzej Pielgrzym-Górczewski, wójt Starej Warszawy. W rodzinie Górczewskich kamienica pozostała do 1501 roku. Później budynek był w rękach burmistrzowskiej rodziny Landekerów, po których odziedziczył ją ich wnuk, Jerzy Baryczka (w posiadaniu tego rodu pozostawała do 1683 roku). Baryczkowie kilkakrotnie przebudowywali kamienicę, najistotniejsza była jednak ta z 1633 roku zrealizowana dla Wojciecha Baryczki starszego rajcy, sekretarza i owiesnego królewskiego, upamiętniona tablicą na fasadzie. Podwyższono wówczas budynek o jedną kondygnację, zachowując trzytraktowy układ oraz wykonano dekoracje elewacji (portal, obramienia okien i attykę) i wnętrz. Wygląd i układ przestrzenny nadany wówczas kamienicy przetrwał do 1944 roku. Następnymi właścicielami aż do 1808 roku byli ormiańscy kupcy Minasowiczowie, a ostatnimi (1888-1910) rodzina Szancerów. W 1911 roku kamienicę od Heleny z Szancerów Szteinberg zakupiło Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości z przeznaczeniem na wystawę. Przeprowadzono wtedy pierwsze prace remontowe i konserwatorskie pod kierunkiem Władysława Marconiego, Czesława Przybylskiego, Teofila Wiśniowskiego i Jarosława Wojciechowskiego. Odkryto wówczas na pierwszym piętrze w izbie od rynku polichromowane belki stropowe oraz w izbie tylnej malowany fryz podstropowy (niezachowane). W 1928 roku Stanisław Kazimierz Ostrowski wykonał polichromie na elewacji frontowej. W 1937 roku kamienicę odkupiła Gmina m. st. Warszawy z przeznaczeniem na Muzeum Dawnej Warszawy. W 1938 roku rozpoczęto adaptację i konserwację wnętrz według projektu architektonicznego Jana Zachwatowicza (we wsparciu konstruktora Stanisława Hempla) przerwaną przez działania wojenne. Po zniszczeniach z 1944 roku zachowały się piwnice, fasada z częścią detali i attyką oraz sklepienia parteru. Kamienice odbudowywano etapami od 1947 roku, po prace wykończeniowe do 1957 roku według projektu Stanisława Żaryna. W projekcie odbudowy opartym na przedwojennej dokumentacji starano się przywrócić stan elewacji z I połowy XVII wieku.

2 września 1980 roku Stare Miasto w Warszawie zostało umieszczone na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

W 2014 roku rozpoczęto projekt Modernizacja, konserwacja oraz digitalizacja zabytkowej siedziby głównej Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta w Warszawie, realizowany w ramach programu Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, przy wsparciu udzielonym z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Lichtensteinu i Norwegii oraz środków krajowych. W ramach projektu wykonano prace budowlane i konserwatorskie w jedenastu kamienicach siedziby Muzeum Warszawy z zewnątrz i wewnątrz. Punktem odniesienia przy konserwacji elewacji była odbudowa kamienic z lat 50. XX wieku. Projekt kolorystyki został oparty o badania przeprowadzone przez głównego wykonawcę prac i uzgodniony ze stołecznym konserwatorem zabytków.

Opis

Kamienica Baryczków jest budynkiem murowanym, czterokondygnacyjnym ze strychem. Ściany wykonane są z cegły ceramicznej pełnej. Od strony rynku elewacja jest czteroosiowa. W przyziemiu z prawej strony zachował się manierystyczny portal o boniowanych węgarach wspierających półkolistą archiwoltę z jońskimi pilastrami na rogach i motywami uskrzydlonych głów aniołków. Portal wieńczy kartusz z gmerkiem Baryczków ponad nim obelisk, po bokach zaś ornamenty wolutowo-akantowe flankowane złoconymi szyszkami na cokołach. Z podobnego czasu jak portal są krata w nadświetlu i okucie drzwi. Wejście do piwnicy, okienko ponad nim i okno dwudzielne wykonano w trakcie odbudowy w nowej oprawie kamieniarskiej. Po lewej pod oknem pierwszego piętra zrekonstruowana tablica erekcyjna zawierająca genealogie rodziny fundatora Wojciecha Baryczki, z tekstem przetłumaczonym: "Boga Najwyższego chwalę, ku trwałej ojczyzny ozdobie, na własny, przyjaciół i potomności użytek, Wojciech Baryczka z małżonką Boną, urodzoną Mariani, największy szafarz, uprzednio kuchni, następnie stajni Wielkich i Najpotężniejszych, świętej pamięci Zygmunta III i Władysława IV, królów Polski i Szwecji, rajca warszawski, na tej oto starodawnej – rodziców: Stanisława Baryczki, rajcy i Jadwigi z Kulińskich – dziadków: Bartłomieja, starszego ławnika i Krystyny z Fukierów – pradziadów: Jerzego, burmistrza i Jadwigi z Bulholcerów – nadpradziadów: Piotra i Anny. Dworzan Najjaśniejszych Książąt Mazowieckich – przodków umiłowanej ziemi, gmach ten który widzisz od fundamentów wystawił, roku od narodzenia Chrystusa 1633. Niech go Bóg strzeże i święci patronowie".

Okna pięter posiadają charakterystyczne barokowe obramienia z uszakami, zwieńczone połączonymi ze sobą nadokiennikami tworzącymi rodzaj gzymsu. Nad oknami ostatniego piętra trzy owalne otwory na rzygacze, powyżej gzyms wieńczący. Całość fasady domyka manierystyczna attyka wyrastająca wprost z gzymsu (bez cokołu) podzielona na dwa pola. Od zewnątrz i po środku attyki na cokołach znajdują się pozłacane kule, pomiędzy nimi elementy wolutowe z obeliskami na postumentach. Kamienica jest trzytraktowa, z zachowanymi w większości XVI wiecznymi piwnicami również trzytraktowymi z podziałami wzdłużnymi przekrytymi sklepieniami kolebkowymi. Na parterze zachowana sień przelotowa z prawej i sklep przedni oraz sklep tylny ze ścianami częściowo gotyckimi z XVI wieku. Wiele autentycznych elementów zachowało się we wnętrzach. W sieni z XVI wieku pochodzą kamienne portale m.in. prowadzący z sieni do sklepu przedniego z żelaznymi drzwi z datą 1562 oraz kamienny słupek dekorowany rautami i liściastą gałązką z kwiatów, rozpoczynający bieg schodów. Klatkę schodową zrekonstruowano po wojnie, od pierwszego piętra jest ona drewniana, a zaczyna ją słupek w formie hermy na cokole. W sieni, sklepie i izbie tylnej na parterze odtworzono sklepienia kolebkowo-krzyżowe z podkreślonymi żebrami w postaci stiukowych listw z ornamentami o motywach astragali, stylizowanych dzwonków i kimationu oraz zwornikami z motywem kwiatowym, a w izbie tylnej z rozetami otoczonymi opaskami wielolistno-gwiaździstymi. W sieni zachowały się wmurowane w ściany tablice związane z rodem Baryczków m.in. późnogotycka tablica erekcyjna z 1509 roku, częściowo zniszczona. Fasada tylna od dziedzińca czteroosiowa na wysokości drugiej i trzeciej kondygnacji połączona z oficyną krytym gankiem, pod którym znajduje się arkadowe przejście.

Obiekt dostępny w godzinach pracy muzeum - https://muzeumwarszawy.pl/wizyta/.

Oprac. Ewa Perlińska-Kobierzyńska, Muzeum Warszawy, 2025 r.