Historia

Wieś Kopytowa była od XIV wieku własnością cystersów z Koprzywnicy, funkcjonował tu folwark zakonny. Dobra te zostały przejęte przez władze zaborcze w 1783 roku, a w 1799 roku zostały zakupione od cesarsko-królewskiego rządu austriackiego przez Mikołaja Kotarskiego. Prawdopodobnie wtedy wzniesiono budynek dworu, zapewne na reliktach wcześniejszej budowli i z wykorzystaniem jej fragmentów. Po śmierci Mikołaja majątek przejął jego brat Józef „Bachmaty” Kotarski, następnie syn Józefa – również Józef, a po nim, od 1868 roku, Stanisław Kotarski. Przy dworze z niewielkim ogrodem funkcjonowały zabudowania folwarczne, zgrupowane w trzech majdanach, towarzyszyły im cztery stawy. Po połowie XIX wieku dwór rozbudowano o aneks od zachodu. 

W 1894 roku dobra ziemskie Kopytowa nabył Bolesław Jordan Rozwadowski, który mieszkał tu z żoną Eligią przez osiem lat. W 1902 roku rozpoczęła się parcelacja majątku; właścicielem dworu i folwarku w Kopytowej został Benedykt Malinowski, a następnie w 1909 roku Jan Alfred Brzeski. Zamieszkiwał ze swoją żoną Anielą w Kopytowej do końca swoich dni. Na początku 2. ćwierci XX wieku właścicielem większej części majątku, liczącej 117 ha, był Władysław Trznadel, zięć Jana Alfreda Brzeskiego. Jego żona, Maria Anna Trznadlowa (z domu Brzeska), po owdowieniu mieszkała tu do lat 60. XX wieku. W kopytowskim dworze schronienie znalazła też jej siostra Helena. W latach 60. XX wieku dwór został sprzedany miejscowemu gospodarzowi. Po kolejnej zmianie właściciela w 1975 roku rozpoczęła się dewastacja budynku: salon został zamieniony na stajnię, w sąsiednim pomieszczeniu funkcjonował magazyn gospodarski, dach nad częścią budynku został rozebrany, pozostała część przekryta eternitem. Z parku wycięto około 100 drzew, zasypano dwa stawy, na gazonie przed frontem dworu posadzono drzewa owocowe. Także stajnia z XIX wieku została zdewastowana i przebudowana. 

W 1997 roku, po zmianie właściciela został wykonany plan zagospodarowania obiektu, remontu dworu i rewitalizacji parku. Prace wykonywane były w kolejnych latach, metodą gospodarską, z pieczołowitością i pasją. Po ich zakończeniu obiekt został udostępniony zwiedzającym; funkcjonuje w nim prywatne Muzeum Kultury Szlacheckiej. Zespół składa się obecnie z dwóch elementów: dworu i parku.

Dwór w Kopytowej został w 2012 roku laureatem w ogólnopolskim konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany” w kategorii „utrwalenie wartości zabytkowej pojedynczego obiektu”.

Opis

Zespół dworsko-parkowy położony jest w północnej części wsi, po zachodniej stronie lokalnej drogi. Obszar dworski przecina we wsch. części potok. Po jego zach. stronie, pośrodku zadrzewień parku, umiejscowiony jest dwór. Poprzedzony od południa owalnym gazonem budynek zamyka oś widokową prowadzącej do niego alei lipowej. W południowej części założenia zachował się staw; osuszone niecki po kolejnych dwóch czytelne są w północno-wschodniej części zespołu. Zespól dworsko-parkowy stanowi czytelną, wyodrębnioną w strukturze wsi, jednostkę krajobrazową.

Zabytek dostępny. W obiekcie funkcjonuje Muzeum Kultury Szlacheckiej. http://kopytowamuseum.eu/

Oprac. Barbara Potera, NID OT w Rzeszowie, 15.04.2025 r.