Historia

Budynek dworu wzniesiono z inicjatywy Mikołaja Kotarskiego, prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku, zapewne na reliktach wcześniejszej budowli i z wykorzystaniem jej fragmentów. Po śmierci Mikołaja, majątek przejął jego brat Józef „Bachmaty” Kotarski, następnie jego syn Józef, a po nim (od 1868 roku) - Stanisław Kotarski. Po połowie XIX wieku dwór rozbudowano o aneks od zachodu. W 1894 roku dobra ziemskie Kopytowa nabył Bolesław Jordan Rozwadowski, który mieszkał ze swoją żoną Eligią w dworze przez osiem lat. W 1904 roku dwór przeszedł na własność Benedykta Malinowskiego, a w 1909 roku Jana Alfreda Brzeskiego, który mieszkał tu ze swoją żoną Anielą do końca swoich dni. Na początku drugiej ćwierci XX wieku właścicielem większej części majątku (117 ha) został Władysław Trznadel, zięć Jana Alfreda Brzeskiego. Jego żona, Maria Anna Trznadlowa (z domu Brzeska), po owdowieniu mieszkała w kopytowskim dworze do lat 60. XX wieku. W Kopytowej znalazła schronienie także jej siostra Helena. 

W latach 60. XX wieku dwór został sprzedany miejscowemu gospodarzowi. Po kolejnej zmianie właściciela w 1975 roku rozpoczęła się dewastacja budynku: salon został zamieniony na stajnię, w sąsiednim pomieszczeniu funkcjonował magazyn gospodarski, dach nad częścią budynku został rozebrany a jego część przekryta eternitem. W 1997 roku, po zmianie właściciela, został wykonany plan zagospodarowania obiektu i remontu dworu. Prace wykonywane były w kolejnych latach, metodą gospodarską z pieczołowitością i pasją. Po ich zakończeniu obiekt został udostępniony zwiedzającym, funkcjonuje w nim prywatne Muzeum Kultury Szlacheckiej.

Dwór w Kopytowej został w 2012 roku laureatem w ogólnopolskim konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany” w kategorii „utrwalenie wartości zabytkowej pojedynczego obiektu”.

Opis

Dwór umiejscowiony jest pośrodku założenia dworsko-parkowego, poprzedzony od strony fasady owalnym gazonem, do którego prowadzi od południa aleja lipowa, zapewniająca doskonałą ekspozycję.

W rzucie i bryle dworu czytelna jest starsza część o symetrycznym układzie pomieszczeń, z dwoma traktami podłużnymi i trzema poprzecznymi, z węższą sienią pośrodku, na pełnym obrysie podpiwniczona. Uwagę zwraca centralnie położony, masywny komin nogawicowy. Rozbudowie od zachodu nadano rzut prostokąta o nieco większej szerokości, dwóch traktach podłużnych, bez podpiwniczenia. Obie części przekryte są jednolitym dachem czterospadowym, w którym dominuje ogzymsowany komin, podkreślający oś starszej części. Bryłę urozmaica frontowy podcień kolumnowy, dostawiony od zachodu zadaszony taras oraz dobudowany od wschodu przedsionek. Dwór wzniesiono z drewna jodłowego, na piwnicach i podmurowaniu z kamienia. Połacie dachu pokryte są arkuszami blachy płaskiej. W elewacji frontowej, południowej, uwagę ogniskuje pięcioosiowy podcień kolumnowy, z otworami w każdej osi i wejściem pośrodku. Rytm okien uzupełniają trzy osie dobudowanej od zachodu części. Elewację północną rozplanowano jako siedmioosiową, z rytmicznie rozmieszczonymi otworami, krótsze elewacje jako: jednoosiową i dwuosiową. Skromną dekorację budynku stanowią drewniane, bielone kolumny i balustrada podcienia oraz rytmy belkowania okapu.

W budynku zamontowana jest stolarka odtworzona na wzór historycznej: okna ościeżnicowe, drzwi płycinowe, dwuskrzydłowe. Wnętrza urządzono stylowo, elementami z  XVIII-XIX wieku: pamiątkami z powstań narodowych, meblami, obrazami, kobiercami i bibelotami. Dla zwiedzających udostępniono: sień ze zbiorami trofeów myśliwskich oraz broni, kuchnię z oryginalnym wyposażeniem - zabytkowymi naczyniami i przyborami kuchennymi, pokój kredensowy, jadalnię, alkierz, salon z kolekcją portretów szlacheckich oraz gabinet właścicieli z oryginalnym kantorem dworskim i biblioteczką. 

Zabytek dostępny. W obiekcie funkcjonuje Muzeum Kultury Szlacheckiej - http://kopytowamuseum.eu/

Brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Oprac. Barbara Potera NID OT w Rzeszowie, 17.04.2025 r.