Historia

Skwer Kežmarok (początkowo Am Sender) kompozycyjnie powiązany jest z układem przestrzennym zaproponowanym w ramach osiedla GAGFAH w Gliwicach. Zespół ten powstał w latach 20. XX wieku. Ukształtowano go w kierunku południowo-zachodnim względem centrum miasta. Założony został dla nauczycieli, urzędników i pracowników towarzystwa GAGFAH. Za autora jego koncepcji urbanistycznej uznaje się Hansa Sattlera. Nadzór nad pracami budowlanymi sprawował ówczesny radca budowlany miasta – Karl Schabik. Osiedle było także przykładem realizacji idei miasta-ogrodu, popularyzowanej przez Ebenzera Howarda. Interpretowano ją jako harmonijne wkomponowanie w zabudowę zespołu zieleni, w tym placów, cmentarzy, ogrodów. Zieleń znajdująca się w rejonie skweru powstała później niż samo osiedle. Początkowo wskazany teren pozbawiony był bowiem roślinności pod postacią drzew i krzewów. Założono go jako trawiasty plac, usytuowany naprzeciwko dawnej radiostacji wybudowanej przy ul. Radiowej (obecnie w budynku mieści się szpital). Brak jest dokładnych informacji historycznych odnoszących się do okresu ukształtowania w obrębie placu układu zieleni. Biorąc jednak pod uwagę roślinność, która się na nim znajduje (dobór gatunkowy, jej wielkość), można przypuszczać, że zaczęto ją tam wprowadzać w pierwszej połowie XX wieku, być może ok. lat 30. XX wieku. Zapewne wcześniej, w sąsiedztwie skweru pojawiły się rzędowe nasadzenia drzew utworzone wzdłuż ul. Józefa Sowińskiego i Kozłowskiej, stanowiące dzisiaj niejako ramy samego placu. Do starszych roślin związanych z placem z pewnością należy zaliczyć także sześć sztuk drzew z rodzaju platan, które posadzono w jego środkowej części. Obecna postać zieleńca z kolei jest wynikiem prac realizowanych w drugiej połowie XX wieku.

Opis

Skwer Kežmarok zlokalizowany jest pomiędzy dzisiejszymi ul. Kozłowską, Radiową oraz gen. Józefa Sowińskiego. Pod względem zagospodarowania terenu, stanowi on uzupełnienie sytemu zachowanej w północno-zachodniej części osiedla GAGFAH zielni komponowanej. Jego powierzchnia wynosi ok. 0,36 ha i zajmuje obszar kształtem zbliżony do trójkąta, w środkowej części którego wyznaczono okrągłą rabatę obsadzoną roślinnością – różami oraz berberysem. Względem wspomnianej rabaty, w kierunku północno-zachodnim, południowym i północno-wschodnim wytyczono ścieżki, łączące skwer odpowiednio z ul. Radiową, Kozłowską i Józefa Sowińskiego. Zakończenie tych ścieżek, wyznaczone w samym centrum placu, zaakcentowano za pomocą sześciu sztuk drzew z gatunku Platanus acerifolia – platan klonolistny. Wspólnie z drzewami z gatunku lip rosnącymi wzdłuż przywołanych ul. Kozłowskiej oraz Józefa Sowińskiego tworzą one w rejonie skweru układ regularny. Pozostałe rośliny rozmieszczone są w terenie w sposób swobodny. Spośród drzew i krzewów współcześnie występujących w obrębie zieleńca, wyróżnić należy także rośliny: Acer – klon, Betula – brzoza, Picea – świerk, Platanus – platan, Tilia – lipa, Berberis – berberys, Symphoricarpos – śnieguliczka, Taxus – cis oraz Rosa – róża. Przywołany wcześniej układ komunikacyjny wykonano przy użyciu kostki brukowej. Na terenie skweru ustawiono także ławki i kosze na śmieci.

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 14.10.2025 r.