Historia

Tzw. „Pustelnia na Puszczy” św. Jana z Dukli w Trzcianie to zespół budynków, w skład których wchodzą: kaplica pw. św. Jana z Dukli, dom pustelnika i stara pustelnia wraz z malowniczym, położonym w lesie otoczeniem. Historia tego miejsca sięga okresu średniowiecza, kiedy to przez trzy lata, przed wstąpieniem do klasztoru, miał w tym miejscu prowadzić pustelnicze życie – Jan (beatyfikowany w 1769 roku). Pierwsza drewniana kaplica, fundacji Marii Amalii z Brühlów Mniszchowej (żony właściciela dóbr dukielskich Jerzego Mniszcha) została zbudowana w tym miejscu w roku beatyfikacji św. Jana. Po jej zniszczeniu w wyniku pożaru kolejną drewnianą kaplicę ufundował w 1887 roku Cezary Męciński – ówczesny właściciel tych dóbr. Obecnie istniejąca murowana kaplica pochodzi z lat 1906-1908. Budynek domu pustelnika nazywanego też domem rekolekcyjnym wzniesiono około 1930 roku z inicjatywy o. gwardiana Wojciecha Kozubala.

Opis    

Pustelnia św. Jana z Dukli zlokalizowana jest około jeden kilometr na zachód od drogi relacji Dukla – Barwinek, usytuowana w lesie na stoku góry Zaśpit. Kaplica i dom pustelnika położone są na skraju lasu, na znacznym wyniesieniu, poprzedzone od frontu wysoką murowaną ścianą oporową, w której znajdują się arkadowo ukształtowane wejścia do groty ze źródłem. Poniżej zespołu pustelni od wschodu położona jest rozległa polana. Dom pustelnika (dom rekolekcyjny) to drewniany budynek wzniesiony na rzucie prostokąta otoczony z trzech stron (od frontu i po bokach) galerią wspartą na słupach. Jest to obiekt o prostej bryle, parterowy z dużą facjatą od frontu, nakryty wysokim dwuspadowym dachem (facjata kryta dachem dwuspadowym o kalenicy prostopadłej do dachu głównego, galeria od północy kryta dachem pulpitowym). Konstrukcja domu jest zrębowa, posadowiona na podmurówce z łamanego kamienia. Dach nakryty jest dachówką ceramiczną. W elewacji frontowej pośrodku galeria poszerzona jest w formę otwartego ganku. Wszystkie elewacje i duże szczyty w elewacjach bocznych są szalowane deskami pionowo z listowaniem. W elewacjach uwagę zwraca skromna dekoracja snycerska, głównie w postaci ozdobnie wycinanych desek szczytów, ażurowej balustrady i profilowanych obramień okiennych.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 15.01.2025 r.

Bibliografia    

• Bogdalski Cz., Błogosławiony Jan z Dukli, Dukla 1938.
• Cyran A., Święty Jan z Dukli, Krosno 2007.
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta biała, Trzciana, Pustelnia (dom rekolekcyjny) Św. Jana z Dukli, oprac. B. Tondos, 2007 r. Archiwum NID.
• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 13, Województwo krośnieńskie, Krosno, Dukla i okolice, red. Ewa Śnieżyńska-Stolotowa i Franciszek Stolot, Warszawa 1977.