Historia

Wieś Dąbrowa Wielka w źródłach pisanych odnotowana została po raz pierwszy w 1276 roku. Miejscowość tą nadał wówczas Leszek Czarny Racławowi, synowi Domosława w dziedziczne posiadanie. Od tej pory pozostawała ona w rękach prywatnych. Od XVI do połowy XVII wieku należała do przedstawicieli Dąbrowskich herbu Pobóg z Rokszyc. W 1652 roku, po śmierci Marcina Dąbrowskiego, skarbnika wołyńskiego wieś przeszła w ręce rodu Pociejów, przez małżeństwo Stanisława Pocieja z Marią Dąbrowską. Następnie Zofia, córka Stanisława i Marii wniosła Dąbrowę w posagu do rodu Wężyków z Osin. W 1745 roku Ludwik Wężyk, kasztelanic wieluński, sprzedał wieś Józefowi Sławęcie ze Stawu Stawskiemu, podczaszemu wieluńskiemu. Ten z kolei już w 1751 roku odsprzedał ją Ignacemu Kicińskiemu, staroście kotelnickiemu. Majątek odziedziczył syn Kicińskiego - Jan, który sprzedał wieś Albinowi Lenartowiczowi. W 1816 roku tenże Albin sprzedał Dąbrowę Łukaszowi Korab Kobierzyckiemu, marszałkowi szlachty sieradzkiej. W rękach przedstawicieli rodziny Kobierzyckich wieś pozostawała do 1888 roku. Następnie jej właścicielem w 4 ćw. XIX wieku był Grzegorz Dudaj, a w latach 1900-1939 Tadeusz Puławski. Udziały w miejscowości mieli także przedstawiciele rodzin Matuskich i Iwańskich. Parafia w Dąbrowie Wielkiej erygowana została w XIV wieku i zapewne wtedy wzniesiono pierwszy kościół pw. św. Michała Archanioła, wzmiankowany w 1442 roku. Obecny kościół zbudowany został około połowy XVII wieku (wymieniane są daty 1653 lub 1664). 

Opis 

Kościół jest budynkiem orientowanym, usytuowany dłuższym bokiem po linii wschód – zachód, jednonawowym, ze zbliżoną do kwadratu nawą, prostokątnym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium oraz kwadratową kruchtą. Na styku prezbiterium i nawy, po stronie północnej, usytuowana jest zakrystia na planie prostokąta. Wykonany jest w konstrukcji zrębowej. Ściany wzmacniane są obustronnie drewnianymi lisicami przykręconymi do zrębu ścian śrubami. Od strony zewnętrznej zrąb oszalowany jest pionowymi deskami. Podwalina drewniana, posadowiona w części nawy i prezbiterium na fundamencie kamienno - ceglanym, wykonanym dołem z kamieni eratycznych, a w górnej części z cegieł spajanych zaprawą wapienną. Fundament ma zmienną wysokość w przedziale od ok. 20-25 cm do 60-65 cm w dobudowanej części kościoła oraz zakrystii. Otwory okienne prostokątne zakończone odcinkowo lub prosto. W prezbiterium i nawie okna witrażowe w drewnianych ramach. W prezbiterium drewniane, koliste okno doświetlające. W zakrystii okno podwójne, dwudzielne. Otwory drzwiowe o wykroju prostokątnym, drewniane, wtórne. Do kruchty dwuskrzydłowe, do zakrystii – jednoskrzydłowe. Drzwi wewnętrzne prowadzące z prezbiterium do zakrystii jednoskrzydłowe o konstrukcji deskowo-listwowej. Stropy drewniane, deskowe, więźba dachowa drewniana, jętkowo-stolcowa nad nawą i prezbiterium, płatwiowo-jętkowa nad kruchtą i krokwiowa nad zakrystią. Dachy prezbiterium, nawy i kruchty dwuspadowe, kryte gontem. Nad zakrystią dach pulpitowy. Dach prezbiterium zakończony od strony wschodniej trójpołaciowo z kalenicą zwieńczoną iglicą z krzyżem. Nad nawą sygnaturka na czworobocznej podstawie z ośmioboczną latarnią z przezroczami i cebulastym hełmem zakończonym iglicą z krzyżem. 

We wnętrzu podłogi drewniane, deskowe, na legarach. Na wyposażeniu ołtarz główny, dwa ołtarze boczne oraz ambona przy ścianie północnej. W części zachodniej nadwieszony, wsparty na dwóch słupach, chór muzyczny. Balustrada chóru parapetowa, dekorowana półtralkami. Schody na chór muzyczny, drewniane, jednobiegowe, wtórne. Na osi chóru prospekt organowy z przełomu XVIII i XIX wieku. Ściany nawy i prezbiterium podzielone na płaszczyzny pionowymi lisicami. W południowej ścianie nawy zaślepiony otwór, stanowiący zapewne pierwotne, boczne wejście do kościoła. Ściany pomalowane farbami olejnymi, dekoracja w formie bordiur geometryczno-roślinnych w stylu ludowym, wykonana w latach 1926-1927. Pod warstwą farb olejnych zachowane kolejne warstwy malarskie. Ołtarze główny i boczny barokowe, z początku XVIII wieku. Ołtarz główny z herbami Pobóg i Jastrzębiec na zwieńczeniach kolumn. W ołtarzu obraz św. Michała Archanioła, barokowy z XVIII wieku. W ołtarzu bocznym, po stronie północnej obrazy Matki Boskiej z dzieciątkiem i Matki Boskiej z dzieciątkiem i św. Janem z początku XVIII wieku. W ołtarzu bocznym po stronie południowej, obraz śś. Stanisława i Wojciecha z przełomu XVII i XVIII wieku oraz obraz św. Antoniego z XVIII wieku. Ambona przy ścianie północnej, barokowa z ok. połowy XVIII wieku. 

W końcu XIX lub na początku XX wieku kościół powiększono, dobudowując na przedłużeniu nawy kruchtę. Na przestrzeni XX wieku kościół był kilkakrotnie remontowany. W 1914 roku wymieniono część pokrycia dachu na blachę. Szerzej zakrojone prace prowadzono w 1974 roku – wymieniono wówczas zniszczone podwaliny, wykonano podmurówkę, zmieniono szalunek ścian oraz pokrycie dachu nad nawą. W 1977 roku wymieniono stolarkę okienną i drzwiową oraz ławki. W kolejnym roku zmodernizowano instalację elektryczną. W latach 1977-1978 trwały prace we wnętrzu kościoła – przy odnawianiu ołtarzy. Pomalowano też wówczas ściany. W 1986 roku wykonano nowy ołtarz soborowy i kazalnicę. W 1994 roku wymieniono schody na chór muzyczny i zaimpregnowano szalunek zewnętrzny. Dwa lata później, w 1996 roku, odmalowano wnętrze kościoła, w 1998 roku przeprowadzono konserwację ołtarzy bocznych. Po 1998 roku wymieniono pokrycie dachu z blachy ocynkowanej na gont. W 2016 roku wymieniono instalację odwadniającą dachy. W latach 2024-2025 wymieniono szalunek zewnętrzny oraz wykonano izolację fundamentów kościoła.

Obiekt z zewnątrz dostępny całą dobę, w środku przed i po mszach świętych oraz po uzgodnieniu z proboszczem 

Oprac. Anna Nierychlewska, OT NID w Łodzi, 20.11.2025 r.