Założenie zieleni będące odpowiedzią na potrzeby ludności Miechowic, w tym górników pracujących w kopalni galmanu „Maria”. Obiekt ukształtowany w stylu swobodnym, w obrębie kaplicy pw. św. Barbary.

Historia obiektu

Park założono w 1850 r., w momencie wzniesienia na jego terenie kaplicy poświęconej św. Barbarze – patronce górników. W 1 poł. XX w. teren zieleńca uległ powiększeniu. W 1925 r. w południowo-wschodnim fragmencie założenia wybudowano zbiornik wodny wraz z przepompownią. W 1934 r. w pobliżu wspomnianej kaplicy ustawiono natomiast drewniany krzyż, stanowiący wotum parafian (parafia pw. św. Krzyża) za bożą opiekę w czasie I wojny światowej. W 2 poł. XX w., w obrębie założenia pojawiła się nowa infrastruktura oraz obiekty małej architektury. Współcześnie w jego północnej i północno-zachodniej części wybudowano m.in. plac zabaw, a w sąsiedztwie przepompowni pojawiła się zabudowa magazynowa.

Opis obiektu

Park na Górze Gryca ukształtowano w obrębie najwyższego wzniesienia, istniejącego na terenie miejscowości, we wschodniej części Miechowic – dzisiejszej dzielnicy miasta Bytomia. Na szczycie przywołanej góry w 1850 r. – z inicjatywy Franciszka Wincklera (ówczesnego właściciela wspomnianych Miechowic) wybudowano kaplicę pw. św. Barbary, wokół której utworzono przedmiotowy zieleniec. Głównym celem jego powstania była chęć poprawy warunków bytowych górników pracujących m.in. w kopalni galmanu „Maria”, należącej do Wincklera oraz mieszkańców Miechowic, którzy nie mogli korzystać z jego prywatnego parku powstałego przy pałacu. Przywołane zadanie zrealizowano właśnie poprzez budowę przytoczonego założenia zieleni, w wyniku czego stało się ono jednym z najstarszych parków publicznych powstałych na terenie Górnego Śląska. Początkowo obszar parku zajmował powierzchnię ok. 1,2 ha. W 1 poł. XX w. jego teren uległ powiększaniu (dzisiaj wynosi on ok. 2 ha).

Obecnie granice zieleńca przebiegają wzdłuż ul. Warszawskiej (od zachodu) i Wysokiej (od południa). Jego północny zasięg częściowo wyznacza natomiast linia zabudowy oraz tereny otwarte, które występują także od strony wschodniej (częściowo przekształcone w wyniku powstania al. Jana Nowaka-Jeziorańskiego).

Początkowo komponowane formy zieleni ukształtowano w północnej i wschodniej części założenia, właśnie w obrębie wspomnianej kaplicy, do której prowadziła droga (przypuszczalnie jednostronna aleja lipowa). W 1 poł. XX w. teren parku uległ powiększeniu – nastąpiła jego rozbudowa w kierunku południowym i zachodnim. W terenie posadzono wówczas nowe egzemplarze drzew oraz założono rabaty bylinowe (wzdłuż poszczególnych odcinków ścieżek). Układ komunikacyjny uzyskał geometryczny przebieg. Na terenie zieleńca pojawiły się także obiekty małej architektury pod postacią ławek.

Pod względem doboru gatunkowego, w przestrzeni przeważają drzewa z rodzaju: Acer (klon), Fagus (buk), Robinia (robinia), Salix (wierzba) oraz Tilia (lipa). Historycznie w parku mogły znajdować się natomiast rośliny, takie jak: Acer platanoides (klon pospolity), Acer pseudoplatanus (klon jawor), Acer saccharinum (klon srebrzysty), Fagus sylvatica (buk pospolity), Platanus ×hispanica (platan klonolistny), Quercus (dąb), Robinia pseudoacacia (robinia akacjowa) i Tilia (lipa).

Park wraz ze znajdującą się na jego obszarze kaplicą stanowią zespół, powiązany ze sobą pod względem historycznym oraz kompozycyjnym. W jego obrębie dostrzega się również powiązania widokowe z dominantami krajobrazowymi, występującymi w sąsiednich miejscowościach (np. bazyliką w Piekarach Śląskich, czy kościołem w Radzionkowie). W kierunku południowym względem szczytu w 1925 r. (w rejonie dawnej piaskowni) wybudowano przepompownię wody oraz betonowy zbiornik wodny, obsługujący wodociąg Zawada-Bytom (już nieistniejący). Obecnie północna część założenia została przekształcona w wyniku powstania w jej obrębie placu zabaw. Występujący tam układ komunikacyjny ulega zatarciu.

Współcześnie obiekt stanowi przykład komponowanej formy zieleni, pełniącej funkcję parku miejskiego, towarzyszącego jednocześnie budowli sakralnej i sąsiadującej z nim zabudowie mieszkaniowej.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Park – obiekt dostępny przez cały rok. Kaplica – obiekt dostępny z zewnątrz.

Autor noty: Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 14-10-2024 r.