Historia

Pierwsza, drewniana świątynia p.w. św. Andrzeja i św. Wojciecha w Kraśnicy istniała już w 1440 roku, zatem musiała zostać zbudowana najpóźniej na początku XV wieku (SGKP, t. IV, s. 629) lub jak przypuszcza J. Łaski w XIV wieku. Fundatorami kościoła byli ówcześni właściciele wsi – Kraśniccy herbu Rawicz (J. Łaski, I, s. 645). Świątynia ta użytkowana była do 1521 roku, po czym na jej miejscu zbudowano nowy, także drewniany kościół (J. Łaski, I, s. 645). Świątynia ta przetrwała do początków XX wieku. Została rozebrana w 1919 r. na mocy pisma Kurii Diecezjalnej z 1918 roku. Natomiast budowę nowego, murowanego kościoła wg projektu budowniczego Alfreda Bąkowskiego, brata ówczesnego właściciela wsi, rozpoczęto we wrześniu 1897 r., położeniem kamienia węgielnego, a ukończono w 1905 roku. Inicjatorem budowy nowej świątyni był ówczesny proboszcz ks. Kazimierz Podwysocki (Spis inwentarza kościelnego…, 1930), przybyły do parafii w Kraśnicy w 1896 r. Kościół ten usytuowany został ok. 55 m na północ od starego, drewnianego, na terenie zamkniętego już wówczas cmentarza parafialnego (fot. 1-2). 

Opis

Kościół jest świątynią orientowaną na linii E-W, zbudowaną w stylu eklektycznym na rzucie krzyża łacińskiego z transeptem (fot. 3-4). Powierzchnia użytkowa świątyni wynosi 740 m2. Prezbiterium prostokątne, zamknięte prosto, trójprzęsłowe. Do południowego i północnego boku prezbiterium przylegają prostokątne kruchty do których wejścia prowadzą z prezbiterium. Nawa na rzucie prostokąta, jednoprzestrzenna, czteroprzęsłowa, w 2/3 długości przerwana jednoprzęsłowym i jednoprzestrzennym transeptem. Od strony zachodniej do nawy przylega kruchta główna na rzucie prostokąta. Kruchta podzielona jest na 3 części – środkową z której wiedzie wejście do kościoła oraz 2 boczne. W południowej znajduje się klatka schodowa z wejściem na chór i dzwonnicę. Prezbiterium, nawa, transept i kruchta dwukondygnacyjne, kruchty boczne przy prezbiterium – jednokondygnacyjne. Fundament kościoła wykonany został z kamieni polnych spajanych zaprawą wapienną, ściany z ciosów kamiennych. Od strony zewnętrznej elewacje posiadają cokół, o wysokości ok. 70 cm, wykonany z granitu polnego. Powyżej cokołu elewacje oblicowane są prostokątnymi płytami piaskowca. Kondygnacje rozdzielone są gzymsem kordonowym. Elewacja frontowa (zachodnia) jest trójosiowa, na osi środkowej znajduje się kruchta, o wejściu zaakcentowanym masywnymi filarami. Okna prostokątne, zamknięte półkoliście, ujęte w opaski z piaskowca. 

W prezbiterium i nawie sklepienia kolebkowe z lunetami na pasach, w transepcie i kruchcie – sklepienia krzyżowe, w kruchtach przy prezbiterium – sklepienia kolebkowe. Więźba dachu – drewniana o konstrukcji storczykowej. Nad prezbiterium dach trójpołaciowy, nad nawą i transeptem dachy dwuspadowe, nad kruchtami bocznymi – daszki dwuspadowe. We wschodniej części dachu nawy – wieżyczka z sygnaturką. Dzwonnica nad kruchtą, nakryta dachem czterospadowym, zwieńczona sygnaturką z ośmiobocznym hełmem. Pomieszczenia po obu stronach kruchty nakryte daszkami jednospadowymi. Dachy pokryte są blachą ocynkowaną. Pierwotnie dach kościoła pokryty był dachówką ceramiczną z firmy Pustelnika. Dachówkę tą usunięto w 1930 r. i zamieniono na blachę ocynkowaną (Spis inwentarza kościelnego…, 1930). W kruchcie, nawie, transepcie – posadzka ceramiczna, w prezbiterium – płyta marmurowa, w kruchtach bocznych przy prezbiterium – podłoga z terakoty (wtórne), na chórze posadzka oryginalna, drewniana. Pierwotnie posadzka w kościele wykonana była z czerwonego i białego piaskowca układanego w kostkę, kruchty boczne również posiadały podłogi kamienne (Spis inwentarza kościelnego…, 1930). Schody prowadzące do wejścia głównego w konstrukcji żelbetowej, balustrada stalowa. Drzwi do kruchty głównej – drewniane, dwuskrzydłowe, płycinowo-ramowe, zamknięte łukiem pełnym, wtórne. Pozostałe drzwi zewnętrzne i wewnętrzne drewniane, jedno i dwuskrzydłowe, płycinowo-ramowe, zamknięte prosto lub łukiem pełnym. Drzwi pomiędzy kruchtą a nawą przeszklone barwnym szkłem w górnej połowie. 

We wnętrzu ściany i sklepienia z oryginalnymi polichromiami o motywach geometrycznych i roślinnych (fot. 5-6). Ołtarz główny XIX-wieczny (fot. 7), przy północnej ścianie prezbiterium oryginalna ambona w kształcie łodzi (fot. 8), w transepcie ołtarze boczne (fot. 9-10), prospekt organowy neogotycki. Na ścianie południowej tablica epitafijna Antoniego Jaxa - Bąkowskiego herbu Gryf (fot. 11), syna Franciszka, który zakupił Kraśnicę. W 1925 roku wzniesiono mur wokół kościoła. Wykonany był z kamienia łamanego, pokrytego od strony zewnętrznej płytami i otynkowanego. Od strony zachodniej oraz częściowo północnej i południowej, gdzie jest większy spadek terenu, zbudowano jedynie wysoki fundament na którym miała być umocowana krata żelazna (Spis inwentarza kościelnego…, 1930). Wokół kościoła oraz od bramy głównej do wejścia biegnie alejka z betonowych płyt (KEZAiB, 2007).

Obiekt z zewnątrz dostępny całą dobę, w środku przed i po mszach świętych oraz po uzgodnieniu z proboszczem. 

Oprac. Anna Nierychlewska, OT NID w Łodzi