Historia

Karol Wilhelm Scheibler, a później jego spadkobiercy, należeli do największych przedsiębiorców działających w przemyśle włókienniczym w Łodzi od lat 50. XIX wieku do 1939 roku. Przedsiębiorstwo prywatne Karola Scheiblera w latach 80. XIX wieku przekształciło się w Spółkę Akcyjną, a w latach 20. XX wieku połączyło z fabryką Ludwika Grohmana. Po II wojnie światowej, do końca swej działalności w 2004 roku, Zjednoczone Zakłady K. Scheiblera i L. Grohmana funkcjonowały pod wieloma nazwami, ostatecznie jako Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „UNIONTEX”. 

Karol Scheibler – niemiecki fabrykant – zbudował swoje imperium włókiennicze w południowej części Łodzi, na obszarze Nowej Dzielnicy, a następnie na terenie tzw. posiadeł wodno-fabrycznych położnych wzdłuż rzeki Jasień. Składało się ono z pięciu zespołów. Zakłady były albo wielowydziałowe łączące przędzalnię, tkalnię, farbiarnię lub specjalistyczne, w których odbywał się jeden z etapów produkcji. Magazyn wzniesiony został w latach 80. XIX wieku (zapewne przed 1887 r.) na terenie wykończalni tkanin, utworzonej w latach 70. XIX wieku przy ul. księdza biskupa Wincentego Tymienieckiego. W zespole tym prócz niezbędnego systemu napędowego – kotłowni i maszynowni - znajdowały się m.in. bielniki, farbiarnie, drukarnie tkanin, drapalnie. Do zespołu doprowadzona została bocznica kolejowa, którą połączone zostały wszystkie zespoły fabryczne Scheiblera. 

Magazyn powstał jako pierwszy z dwóch obiektów o tej samej funkcji, w zachodniej części zakładu. Zbudowano go prawdopodobnie na podstawie projektu inż. arch. Hilarego Majewskiego, jako dwupiętrowy budynek, na planie prostokąta, na osi północ-południe. Wzniesiony został w stylu architektury utylitarnej, uzupełnionej skromną dekoracją w formie ramowych podziałów elewacji zewnętrznych, gzymsem i fryzem wspornikowym. Charakterystyczne jest też zwieńczenie okien łukiem pełnym z opaską ceglaną, stanowiące architektoniczne odwołanie do niemieckiego stylu arkadowego – rundbogenstil – nawiązującego do architektury bizantyjskiej, romańskiej i renesansowej. Ten sposób kształtowania zabudowy fabrycznej w Łodzi charakterystyczny jest dla obiektów z lat 70. i 80. XIX wieku.

Wnętrze budynku, na każdej z kondygnacji podzielone było dwoma rzędami słupów na trzy nawy. W trakcie użytkowania do lat 40. XX wieku w budynku dokonano niewielu drobnych przekształceń. Wydzielono sień wejściową przy południowej ścianie, przemurowane zostały niektóre otwory. Po II wojnie światowej przy ścianie południowej zamontowano metalową windę. Od 2001 roku opuszczony magazyn stał się siedzibą festiwali artystycznych m.in. Foto festiwalu w 2001 roku, Pierwszych Biennale w Łodzi w 2004 roku. Po powstaniu Fabryki Sztuki, w latach 2012-2014 magazyn został poddany gruntownej konserwacji. 

Za wzorowo przeprowadzone prace właściciele uzyskali nagrody w konkursie Fundacja Ulicy Piotrkowskiej za "Najlepsze Wnętrze Roku 2013/2014", a także w konkursie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków - Zabytek Zadbany w 2015. Jury przyznało nagrodę za staranną konserwację zachowanej substancji zabytkowej i harmonijne połączenie z elementami współczesnymi.

Opis

Magazyn znajduje się w południowej części miasta, w zespole fabrycznym przy ul. Tymienieckiego 3. Jest to obiekt trójkondygnacyjny, niepodpiwniczony. Wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta, na osi północ-południe. Elewacja dłuższa ma 12 osi, krótsza cztery. Otwory drzwiowe i okienne są prostokątne zamknięte łukiem pełnym. Elewacje zewnętrzne wykonane z cegły ceramicznej, pełnej są nietynkowane. Artykulację ścian zewnętrznych stanowią lizeny (pionowe, wąskie słupy) oraz gzyms podokapowy, uskokowy, umieszczony na wspornikach kostkowych. Ściany szczytowe zwieńczone są attykami z dekoracją w formie wydłużonych, wąskich płycin. Dodatkowe elementy dekoracyjne stanowią kostkowe zwieńczenia płycin, opaski ceglane nad otworami okiennymi i drzwiowymi, wąskie ceglane parapety pod otworami okiennymi, a także okna fabryczne, wielokwaterowe, w metalowych ramach.

Ściany wewnętrzne budynku są tynkowane, gładkie, bez podziałów. Stropy nad kondygnacjami są ceglane, odcinkowe, typu Kleina, wsparte na belkach stalowych podpartych rzędem słupów żeliwnych. Przy wschodniej ścianie znajduje się klatka schodowa ze schodami stalowymi ze stopniami z płyt metalowych. 

Podczas adaptacji budynku zadbano o zachowanie oryginalnego wystroju i układu pomieszczeń. Na parterze wydzielono wtórnie pomieszczenie murowanymi ściankami działowymi, jednak na drugiej i trzeciej kondygnacji zachowane są jednoprzestrzenne, hale z dwoma rzędami żeliwnych słupów. Renowacji poddano też deskowe podłogi lub podłogi z płyt żeliwnych, ryflowanych, a także stalowe, fabryczne drzwi i żeliwne ramy okien. Budynek ten oraz sąsiadujący z nim od zachodu podobny magazyn połączone zostały poprzez szklaną zabudowę dziedzińca znajdującego się między budynkami. 

Obiekt dostępny. Instytucja otwarta od poniedziałku do piątku od 9.00 do 16.00 lub podczas imprez organizowanych na miejscu informacje szczegółowe można znaleźć na stronie: http://www.fabrykasztuki.org

Oprac. Agnieszka Lorenc-Karczewska, NID Oddział Terenowy w Łodzi, 28.05.2025 r.