Historia

Nie są znane początki obronnego zespołu dworskiego w Płonnej. Prawdopodobnie już w XVI wieku istniał w Płonnej obronny dwór, otoczony ziemnymi (ziemno-drewnianymi?) wałami. O dworze wspomina Władysław Łoziński w dziele „Prawem i lewem”: „Wielką trwogę rzucił w 1604 roku na ziemię sanocką niesłychanie zuchwały napad opryszków podgórskich, tzw. Beskidników, na Płonnę, majętność kasztelana sanockiego Baltazara Stanisławskiego, którego dwór do szczętu splądrowano”. Dwadzieścia lat później Płonną dotknął tragiczny w skutkach najazd tatarski, w trakcie którego większość mieszkańców wraz z popem poniosła męczeńską śmierć w podpalonej przez Tatarów drewnianej cerkwi. Około 1790 roku Truskolascy, ówcześni właściciele majątku, ufundowali murowaną cerkiew, położoną w pobliżu zabudowań dworskich. Wieś była ich własnością do 1913 roku, kiedy to Helena Truskolaska sprzedała cały majątek greckokatolickiemu duchownemu z Sanoka, księdzu Emilianowi Konstantynowiczowi. Wszystkie zabudowania dworskie zostały spalone w 1946 roku przez UPA. Tereny podworskie w latach 50. XX wieku przejął PGR. Po transformacji ustrojowej i prywatyzacji majątku państwowego obszar zespołu dworskiego oraz połacie ziemi wchodzące w skład majątku stały się własnością prywatną.

Opis    

Wieś Płonna praktycznie nie istnieje. Obszar dawnego założenia dworskiego, ulokowany do połowy XX wieku pośrodku wsi, przy skrzyżowaniu traktu łączącego sąsiednie miejscowości i lokalnej, wiejskiej drogi (obecnie nieczytelnej), zajmuje łagodny, wschodni stok wzniesienia, przylega od północy do DW 889 prowadzącej z Sieniawy przez Bukowsko do Szczawnego. Wał ziemny, o zmiennym profilu, mierzącym u podstawy około 10 metrów szerokości, o wysokości około 1,5 - 4,0 metra wydziela dawny zespół dworski od północy i wschodu. Formacja ziemna najlepiej czytelna jest w północno-wschodnim narożniku, na 200-merowym odcinku przy północnej i 150-metrowym odcinku przy wschodniej granicy założenia, gdzie jej funkcja nie pozostawia wątpliwości a rozmiary są imponujące. Na pozostałej części obwodu wały wypłaszczają się wraz ze wznoszeniem się terenu, są jednak czytelne. Jedynie południowa granica obszaru dworskiego nie jest znacząco wyartykułowana w terenie i dopiero analiza mapy lidarowej w korelacji z dziewiętnastowiecznym planem katastralnym pozwala nakreślić jej przebieg.

Obiekt dostępny 

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 14.01.2026 r.

Bibliografia    

• Fastnacht A., Słownik historyczno-geograficzny ziemi sanockiej w średniowieczu, cz.3, Kraków 2002.
• Karta adresowa zabytku. Płonna. Obwałowania obronne dworu, oprac. J. Uliasz, Archiwum WUOZ, 2021. 
• Kryciński S., Nieistniejące dwory obronne w Samoklęskach i Płonnej, Rocz. Krajozn. „Magury '07, 2007.
• Łoziński Wł., Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, T.1, Czasy i ludzie, Lwów 1904.