Historia

Przedmiotowy budynek położony jest na terenie dawnego Przedmieścia Większego w Przeworsku, podlegającego jurysdykcji miasta do 1785 roku. Kolejne niemal półtora wieku obszar ten przynależał do wsi Budy Przeworskie, która została przyłączona do miasta dopiero w 1922 roku. W spisie domów miasta Przeworska z lat 1931-1945 przedmiotowy obiekt oznakowany jest numerem 284 i określony jako „tzw. dom na Blichu” – własność ordynacji Lubomirskich. Wówczas ulica nazywana była ul. Gimnazjalną. Budynek stanowił własność dworską do 1944 roku. W akcie notarialnym za rok zakończenia jego budowy wskazano datę: 1895 rok, jednak dotychczasowe badania nie potwierdziły tych ustaleń. Mógł on powstać później przy jednoczesnym wykorzystaniu struktury istniejącego w tym miejscu w XVIII wieku domu blecharza, który administracja dworska po upadku tkactwa miała wydzierżawić na zajezdną karczmę. Być może ten akt łączył się z remontem, przebudową lub rozbudową obiektu (?). Karczma ta służyła także na zebrania chłopów z Przedmieścia. W niej mieli się gromadzić i podnosili bunt przeciwko dworowi, który mimo zniesienia pańszczyzny dalej ją stosował. Chłopi odrabiali bowiem pańszczyznę w tamtym czasie na rzecz folwarku Aleksandrów. Na jednej z narad oddelegowali ówczesnego wójta Antoniego Kurka do cesarza austriackiego. Kurek wraz z wójtem Nikodemem ze Studziana mieli udać się do Wiednia i przywieźć dekret zwalniający chłopów przeworskich od dalszej pańszczyzny. 

Z końcem XIX wieku budynek służył za mieszkanie dla dworskiej służby. Po II wojnie światowej wraz z upaństwowieniem dóbr Lubomirskich przeszedł on pod administrację Miejskiej Rady Narodowej. W 2. połowie XX wieku został wyremontowany i przeznaczony na mieszkania socjalne. Ingerencja w substancję była znaczna. Brak remontów i właściwego utrzymania przez kolejne lata, a w konsekwencji postępująca destrukcja budynku skłoniły użytkowników do wyprowadzenia się (otrzymali nowe mieszkania socjalne). Od piętnastu ponad lat obiekt jest nieużytkowany. Przeszedł na własność prywatną.

Opis

Budynek położony jest na południowy wschód od centrum miasta, przy ulicy prowadzącej z Przeworska w kierunku Zarzecza, a dalej do Pruchnika. Usytuowany jest w linii zabudowy domów wolnostojących. Został założony na rzucie prostokąta (zbliżonego do kwadratu), wymurowany z cegły, gładko otynkowany, jednokondygnacyjny. Przekryty jest dachem czterospadowym, dachówką ceramiczną (gąsiory betonowe) z lukarnami w połaci północnej i południowej. W elewacji frontowej, na osi znajduje się ganek drewniany, szalowany pionowymi deskami, z daszkiem dwuspadowym krytym dachówką, z drzwiami pośrodku oraz wydłużonymi oknami z każdej strony. Elewacje budynku ujęte są w narożach lizenami. We frontowej, po bokach ganku, występują okna ościeżnicowe, podwójne, dwuskrzydłowe, z dwuskrzydłowym nadświetlem. Elewacje boczne są analogiczne względem siebie, jednoosiowe, z oknem w części zachodniej. Elewacja tylna jest trzyosiowa, z trzema oknami, rozmieszczonymi symetrycznie względem osi. Okna w nich, jak w elewacji frontowej.

Dwutraktowe wnętrze dzieli w osi środkowej sień, z której przechodzi się do niewielkich izb, a dalej do większych pomieszczeń usytuowanych w drugim trakcie. W pomieszczeniach od północy znajdują się stropy murowane z cegły i pustaków, od południa stropy drewniane. Więźba dachowa płatwiowo-krokwiowa. Brak elementów oryginalnego wyposażenia i wystroju wnętrz (poza kaflowym piecem).

Dostęp do zabytku ograniczony. Własność prywatna. 

Oprac. dr Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 27.11.2025 r.