Prezentuje typ dworu o wieloczłonowej bryle, z parterowym korpusem głównym i piętrowymi skrzydłami bocznymi, popularny od 2. poł. XIX w. wśród średniozamożnego ziemiaństwa.

Historia

Historia ośrodka dworskiego w Matczynie sięga zapewne co najmniej XVII w. Rozdrobnione dobra miały w tym czasie kilku właścicieli, po Matczyńskich i Pszonkach wymieniani są tu także Ziemaccy, Poniatowscy i Tarłowie. Sytuacja własnościowa ustabilizowała się dopiero w XIX wieku. Od 1805 r. całości dóbr nabył Karol Zarański, a w 1846 r. majątek przeszedł do Kunegundy z Zarańskich i Ignacego Skawińskich. Od 2. poł. XIX w. dobra należały do Ligowskich. Ok. 1890 r. Kornel Ligowski rozbudował parterowy, drewniany dworek poprzez dodanie murowanych, piętrowych skrzydeł bocznych oraz, prawdopodobnie, parterowego członu od pd.-zach. Kolejny dziedzic – Wacław Ligowski - po 1919 r. znacznie rozbudował część folwarczną i założył od pd.-zach. system stawów. W 1927 r. (data na elewacji frontowej) nastąpił kolejny remont i przebudowa dworu - pierwotny drewniany korpus zastąpiono murowanym, zachowującym charakter dworku późnoklasycystycznego. W 1946 r. majątek został upaństwowiony, w l. 1946-1961 w dworze znajdował się dom rencistów, następnie szkoła i mieszkania, a od 1964 r. teren dawnego zespołu dworskiego wraz z zabudowaniami zaczął użytkować Państwowy Dom Opieki dla Dzieci i podobna funkcja jest kontynuowana do dziś. Dawny dwór użytkowany był i jest jako obiekt pomocniczy placówki. W l. 1984-1992 przeprowadzono kapitalny remont dworu z zachowaniem oryginalnej bryły, istniejących elementów wystroju i detalu architektonicznego oraz zasadniczego układu pomieszczeń; wymieniono więźbę i pokrycie dachu oraz stolarkę okienną i drzwiową.

Opis

Dwór usytuowany na terenie zespołu przestrzennego, w skład którego wchodzą pozostałości parku, zabudowy folwarcznej i stawów. Zespół położony na pd. krańcu wsi, przy drodze Lublin-Bełżyce, naprzeciwko kościoła. Dwór o cechach późnoklasycystycznych, elewacją frontową zwrócony na wsch., z niewielkim odchyleniem w kierunku południowym. Pierwotnie poprzedzony gazonem z podjazdem (obecnie pole uprawne). Wieloczłonowa bryła i plan dworu ukształtowane w trakcie dwóch zasadniczych faz budowlanych. W części centralnej znajduje się prostokątny, parterowy korpus główny, wzniesiony na miejscu wcześniejszego drewnianego dworku. Po obu stronach korpusu dostawione prostopadle piętrowe skrzydła boczne, nieznacznie zryzalitowane w elewacji frontowej; przy narożu pd.-zach. parterowe, podpiwniczone skrzydło, wzniesione być może na miejscu dawnego budynku gospodarczego. Układ wnętrza dwutraktowy, wielodzielny. Na osi korpusu usytuowana dawna sień, za którą znajdowała się pierwotnie jadalnia, po prawej stronie pokoje mieszkalne i klatka schodowa na piętro skrzydła pn., a po lewej – obszerna bawialnia skomunikowana z piętrowym skrzydłem pd. i skrzydłem parterowym, gdzie znajdował się salon z wyjściem do ogrodu. Dwór murowany z cegły i otynkowany. Poszczególne człony budynku nakryte dachami dwuspadowymi pod blachą.

Elewacja frontowa trójczłonowa, z parterowym, dziewięcioosiowym korpusem w części środkowej i ustawionymi szczytowo piętrowymi, dwuosiowymi skrzydłami bocznymi, w których na piętrach balkony otoczone żeliwnymi balustradami. Pośrodku korpusu trójosiowy ryzalit z wejściem do sieni, zwieńczony trójkątnym szczytem. Elewacja tylna dziewięcioosiowa w części parterowej, z piętrowymi, jednoosiowymi skrzydłami. Elewacja pn. dwukondygnacyjna, trójosiowa. Do piętrowego skrzydła pd. przylega, ustawione szczytowo, trójosiowe skrzydło parterowe, z balkonem w szczycie pd. i tarasem od wsch. Naroża poszczególnych członów budynku ujęte lizenami, podzielone między  piętrami płaskimi gzymsami kordonowymi i zwieńczone profilowanymi gzymsami koronującymi. Otwory okienne i drzwiowe prostokątne, ujęte profilowanymi opaskami, część zwieńczona nadokiennikami w formie prostych odcinków gzymsu. W szczytach umieszczone okulusy w profilowanych opaskach. W szczycie nad wejściem głównym dekoracja snycerska w formie ozdobnej sterczyny; pod okapami drewniane wsporniki. Wnętrze pozbawione dawnego wystroju i wyposażenia, jedynie w części pomieszczeń zachowana dekoracja sufitów w postaci faset (d. salon od pd.) i rozet oraz kilka pieców z białych, częściowo zdobionych, kafli.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, PT NID w Lublinie, 08-04-2021 r.