Historia

Historia ośrodka dworsko-folwarcznego w Matczynie sięga zapewne co najmniej XVII wieku. Właścicielami rozdrobnionych dóbr, po Matczyńskich i Pszonkach, byli Ziemaccy, Poniatowscy i Tarłowie. Istniejąca tu w XVII-XVIII w. siedziba (być może dworek rządcy) wraz z towarzyszącą jej zabudową folwarczną otoczona była drzewostanem o charakterze użytkowym i izolacyjnym, bez czytelnych cech reprezentacyjnej kompozycji ogrodowej i taki sposób zagospodarowania trwał przynajmniej do kon. XVIII w. U schyłku XVII w. z fundacji Zofii i Karola Tarłów  wzniesiony został drewniany kościół (w 1981 r. translokowany do Muzeum Wsi Lubelskiej), usytuowany naprzeciwko ośrodka dworskiego i otoczony lipami, które przetrwały do dziś. Większe przekształcenia ośrodka dworskiego nastąpiły w XIX w. – po ustabilizowaniu się sytuacji własnościowej. W 1805 r. właścicielem całości dóbr był Karol Zarański, a od 1846 r. Kunegunda z Zarańskich i Ignacy Skawińscy.

W tym czasie dworek i usytuowaną obok oficynę, poprzedzał czworoboczny dziedziniec i krótka droga dojazdowa na osi. Od 2. poł. XIX w. majątek należał do Ligowskich, z których Kornel ok. 1890 r. rozbudował dwór oraz przekształcił park – przed dworem powstał owalny gazon z podjazdem. Za czasów Wacława Ligowskiego rozbudowany został folwark i założony system stawów na pd.-zach. od dworu. W 1946 r. majątek został upaństwowiony, od 1964 r. teren dawnego zespołu dworskiego wraz z zabudowaniami zaczął użytkować Państwowy Dom Opieki dla Dzieci i podobna funkcja jest nadal kontynuowana. Teren zespołu został dostosowany do potrzeb nowego użytkownika. W zach. części parku założono szklarnie, zlikwidowano gazon przed elewacją frontową parku, zamieniając cały teren na ogród użytkowy.

Opis

Park o charakterze krajobrazowym (pow. ok. 2 ha) jest elementem zespołu przestrzennego, położonego po zach. stronie drogi Lublin-Bełżyce (nr 747). Na terenie zespołu znajduje się dwór, pozostałości zabudowań folwarcznych oraz system stawów (obecnie nieczynnych). Naprzeciwko parku dworskiego usytuowany jest zespół kościelny, z pustym placem otoczonym starymi lipami (miejsce po translokowanym do Muzeum Wsi Lubelskiej drewnianym kościele). Dojazd na teren parku prowadzi drogą odchodzącą na zach. od szosy głównej, wzdłuż dawnej alei lipowej i szpaleru grabowego. Od niej wiodą drogi do dworu (na pn.) oraz do zakładu opiekuńczego (d. teren ogrodów i sadów). Pierwotnie reprezentacyjne wnętrze ogrodowe znajdowało się przed elewacją frontową – był to dziedziniec z gazonem otoczonym drzewami, z których zachowały się pomnikowe egzemplarze lip drobnolistnych. Teren dawnego dziedzińca i gazonu zajmuje obecnie ogród użytkowy. Drugie ważne wnętrze ogrodowe znajdowało się przed elewacją pd. dworu. Do niego prowadziło wyjście z salonu w parterowym skrzydle.

Zachował się tu częściowo czytelny układ dawnych alejek, z najgrubszym na terenie Lubelszczyzny okazem choiny kanadyjskiej. Po pn. i zach. stronie dworu znajdują się pozostałości parku krajobrazowego, ciągnącego się w kierunku części folwarcznej, gdzie zachowały się pojedyncze okazy drzew i pozostałości szpalerów. Z częścią centralną parku ściśle powiązana jest część pd.-zach., znajdująca się przy kompleksie stawów. Najcenniejszym elementem jest tu lipowa promenada, biegnąca wzdłuż stawów w kierunku pd. (na tyłach zakładu opiekuńczego). W drzewostanie parkowym występuje kilkanaście gatunków drzew, wśród których dominują: olcha czarna, lipa drobnolistna, czeremcha pospolita, kasztanowiec biały i robinia akacjowa. Do najbardziej okazałych egzemplarzy należą okazy lipy drobnolistnej i kasztanowca białego.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, PT NID w Lublinie, 15-04-2021 r.