Historia 

Ogrodzenie powstało wraz z budową założenia klasztornego reformatów w 2 połowie XVIII wieku. Do Kryłowa, będącego w tym czasie miastem, sprowadził zakonników jego ówczesny właściciel Józef Jeżewski, stolnik płocki. W 1754 roku przekazał zakonowi obszerną działkę i fundował klasztor, lecz jeszcze przed zatwierdzeniem budowy przez władze kościelne zmarł w 1756 roku. Sukcesorem dóbr po Jeżewskim został Józef Łopuski, miecznik chełmski, który kontynuował rozpoczęte dzieło. Pierwszy drewniany kościół wystawiony wraz z założeniem klasztoru spalił się już we wrześniu 1756 roku. W jego miejsce wybudowano drewnianą kaplicę, a w 1761 roku wzniesiono murowany kościół i klasztor pw. św. Jana Nepomucena. Kościół powstał w północno-wschodniej części działki, natomiast zabudowania klasztorne we frontowej, wschodniej partii, w linii obecnego ogrodzenia, poprzedzonego niewielkim placem. Na placu, na osi głównej bramy klasztornej, ustawiono rokokową figurę św. Jana Nepomucena (zachowaną do dziś), wykonaną w latach 60. XVIII wieku przez nieznanego artystę, najprawdopodobniej ze szkoły lwowskiej. Klasztor reformatów funkcjonował do 1808 roku. Wówczas władze austriackie zamknęły go, nieruchomość wraz z zabudowaniami przeszła na własność państwa, a rezydujących tu czterech zakonników przewieziono do Rawy Ruskiej. 20 sierpnia 1808 roku dokonano licytacji znacznej części wyposażenia ruchomego, spośród którego sporo przeniesiono do klasztorów w Chełmie i Rawie Ruskiej oraz w mniejszym stopniu do kościoła parafialnego w Kryłowie. Licytacja majątku nieruchomego odbyła się w 1820 roku i wówczas kupił go Józef Benedykt Chrzanowski, ówczesny właściciel majątku Kryłów.

Od czasu kasaty klasztoru miało miejsce sukcesywne niszczenie jego zabudowy, popadła w ruinę znaczna część budynków, uległ zniszczeniu kościół, a także w dużej części ogród klasztorny. Ostatnie obiekty zostały rozebrane na początku XX wieku. Ich pozostałością na powierzchni są znaczne fragmenty ścian ze śladami okien pełniące jednocześnie funkcję wschodniego muru ogrodzeniowego. W obrębie ogrodzenia zachowała się również kamienna studnia klasztorna, obecnie zasypana oraz resztki krypt kościoła. Samo ogrodzenie klasztorne, mimo że nie zostało rozebrane, ulegało ciągłej degradacji. Na początku lat 70. XX wieku zdemontowano je w części północnej, wydzielono tam niewielką prostokątną działkę, na której stanął budynek Wiejskiego Ośrodka Zdrowia, otwartego w 1975 roku. Zachowane pozostałe partie muru nie były poddawane naprawom i rekonstrukcjom. Teren, który obejmuje ogrodzenie stanowi własność prywatną i jest użytkowany jako pole orne, z wyjątkiem miejsca po kościele, który pozostawiono jako nieużytek z zachowanymi reliktami krypt oraz części gruntu przy zachodnim murze z pasem zieleni. Obecny właściciel około 2008 roku wymienił w głównym przejeździe bramnym dwuskrzydłowe drewniane wrota na nowe, zrobione na wzór pierwotnych.

Opis 

Mur ogrodzeniowy po dawnym zespole klasztornym reformatów jest zlokalizowany na południowym skraju osady, przy zbiegu ulic Hrubieszowskiej i Sokalskiej, w łuku drogi z Kryłowa do Mircza. Otacza on obszerny, liczący 4,06 ha powierzchni teren, na którym niegdyś znajdowały się: zabudowania klasztorne, kościół i ogród. Ogrodzenie w rzucie miało pierwotnie formę równoległoboku zbliżonego do prostokąta. Obecnie ten regularny kształt został zakłócony od strony północnej poprzez wydzielenie prostokątnej działki i wystawienie na niej budynku Wiejskiego Ośrodka Zdrowia. W tej części mur ceglany został rozebrany i zastąpiony płotem z metalowymi przęsłami. Wśród metalowych przęseł w narożniku pn.-wsch. znajduje się współczesna, metalowa, dwuskrzydłowa brama gospodarcza wjazdowa na pola uprawne, położone na terenie poklasztornym. Pozostałe części ogrodzenia stanowi pełny mur zbudowany z cegieł na zaprawie wapienno-piaskowej. Cegły w niższych partiach ogrodzenia mają wymiary 35/16,5/7 cm, w wyższych 28/14/6,5 cm. Mur zachował się w różnym stopniu. W najlepiej zachowanej, wschodniej części frontowej przy bramie głównej, posiada on wysokość około 1,5 -1,6 m. W pozostałych partiach fragmenty muru są w złym stanie: widoczne są znaczne ubytki cegieł, korona murów jest bez zabezpieczenia.

W murze frontowym ogrodzenia od wschodu znajdują się trzy bramy. Pierwsza to główny przejazd bramny, który ma formę półkolistej arkady. W bramie znajdują się nowe, drewniane, dwuskrzydłowe wrota na zawiasach hakowych, zrobione na wzór pierwotnych. Druga brama arkadowa, odległa od pierwszej o około 15 m na południe, posiada zamurowany przelot. Filary obu arkadowych bram posiadają od zewnątrz lizeny. Trzecia brama, umieszczona w narożniku południowo-wschodnim, ma proste masywne słupy o kwadratowym przekroju. Po obu stronach bramy głównej zachowały się ślady po zamurowanych prostokątnych otworach o szerokości około 117 cm i dolnej krawędzi na wysokości około 60 cm od poziomu gruntu: czterech po stronie północnej i dwóch po południowej oraz jednego z zachowanym prostym nadprożem w wyższej partii muru na wysokości około 190 cm. Są to pozostałości wschodnich ścian budynków klasztornych, stanowiących jednocześnie ogrodzenie. Pozostałe partie ceglanego muru są gładkie, jedynie w murze południowo-wschodnim od wewnątrz widoczne są wtopione filarki. Mur ogrodzeniowy jest w złym stanie zachowania, posiada liczne ubytki. Wymaga zabezpieczenia przez wykonanie nowej korony z odprowadzeniem wody (okapnikiem) oraz wzmocnienia struktury przez miejscową wymianę i uzupełnienia cegieł.

Zabytek dostępny.

Oprac. Ewa Prusicka, OT NID w Lublinie, 22-01-2025 r.