Historia

Założenie folwarczno-dworskie poza główną siedzibą z dworem obronnym nad Stawem Wielkoockim istniało co najmniej od 2. połowy XVIII wieku we wschodniej części wsi o nazwie Za Psiarnią przy granicy ze Żmijowiskami. Przypuszczalnie jeszcze na początku XIX wieku wzniesiono na jego terenie murowany dwór, co było związane z przekształceniem starej obronnej siedziby dworskiej w Wielkich Oczach na obiekt przemysłowy (gorzelnię) i chęcią budowy nowego obiektu dworskiego przez kolejnego właściciela miejscowego majątku ziemskiego Józefa Stanisława Wielopolskiego (1777-1815). W 1841 roku jego syn Aleksander Wielopolski (1803-1877), który w latach 1862-1863 był naczelnikiem rządu Królestwa Polskiego, sprzedał miejscowy majątek ziemski Ludwikowi Skarbkowi Borowskiemu. W 1. połowie lat 50. XIX stulecia wokół murowanego, parterowego dworu stojącego na niewielkim wzniesieniu położone było niewielkie geometryczne założenie ogrodowe na rzucie wieloboku zbliżonego do kwadratu o wymiarach dłuższych boków około 60 x 50 metrów. W latach 50. XIX wieku teren parku opleciony był przez sieć ścieżek spacerowych w układzie geometrycznym, a na zachód od założenia ogrodowego usytuowane były wolnostojące murowane i drewniane zabudowania gospodarcze folwarku. W 2. połowie XIX wieku gdy właścicielem majątku dworskiego był Gustaw Hagen granice parku dworskiego zostały znacznie powiększone. Rozplanowany wtedy na nowo park dworski na rzucie prostokąta objął obszar około 5 hektarów. Wytyczone zostały i obsadzone wówczas aleje dojazdowe lipowo-grabowe. W latach 1908-1944 właścicielem majątku dworskiego w Wielkich Oczach był Karol Czerny, który zmarł w 1947 roku. Był on ostatnim dziedzicem miejscowego majątku ziemskiego, który w ramach szerszych zmian prawno-ustrojowych i związanych z nimi przekształceń własnościowych realizowanych w drodze reformy rolnej przeszedł jesienią 1944 roku na własność skarbu państwa. W 1. połowie lat 70. XX wieku w zachodniej części parku podworskiego powstał istniejący do chwili obecnej dwukondygnacyjny budynek Ośrodka Zdrowia, a w południowo-wschodniej części założenia baraki mieszkalne należące do Przedsiębiorstwa Poszukiwań Naftowych w Jaśle, co spowodowało zaburzenie historycznego układu przestrzennego parku i jego dewastację poprzez wycinkę części starodrzewu. W okresie PRL całkowitemu zatarciu uległa również sieć dawnych ścieżek spacerowych, lecz w ostatniej ćwierci XX stulecia powstały wtórne ciągi piesze prowadzące przez teren parku do Ośrodka Zdrowia. Na początku XXI wieku w historycznych granicach północno-wschodniej części parku przy ul. Leśnej wzniesionych zostało kilka jednorodzinnych budynków mieszkalnych. Jesienią 2013 roku w zachodniej części parku powstała nowa droga dojazdowa do Gminnego Ośrodka Zdrowia, przy którym oddano do użytku niewielki parking samochodowy.

Opis  

Park dworski o charakterze krajobrazowym położony jest na terenie płaskim we wschodniej części Wielkich Oczu po lewej stronie potoku Groń przy granicy ze wsią Żmijowiska. Najważniejszymi elementami historycznymi dawnego parku dworskiego, które przetrwały do chwili obecnej pozostają dwie aleje lipowo-grabowe usytuowane w południowo-zachodniej i północno-wschodniej części założenia Ta pierwsza wysadzona jest wzdłuż ul. Leśnej, a druga przy północno-wschodniej granicy założenia parkowego. Są one dobrze widoczne jako szpalerowe nasadzenia drzew liściastych o przebiegu zbliżonym do równoleżnikowego wzdłuż zewnętrznych osi założenia parkowego. Warto również zwrócić uwagę na relikty dąbrowy i najstarsze okazy drzew w centralnej części dawnego parku dworskiego o znacznych walorach florystycznych. Wśród nich występują takie gatunki drzew jak: dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, buk pospolity, klon, brzoza i jesion. Przy budynku Gminnego Ośrodka Zdrowia w północno-zachodniej części parku funkcjonuje obecnie niewielki parking samochodowy. 

Zabytek dostępny

Oprac. Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 04.12.2025 r.

Bibliografia    

• Archiwum Państwowe w Przemyślu, zesp. 1313, Markt Wielkie Oczy sammt Ortschaft Futory in Galizien Przemysler Kreis, 1854, sygn. 1949 M, skala 1:2880, sekcja nr XI. 
• Majus K. D., Wielkie Oczy. Studia z dziejów wieloetnicznego galicyjskiego miasteczka, Przemyśl 2013, s. 25-48.
• Piórecki J., Ogrody i parki województwa przemyskiego, Rzeszów 1989, s. 150-151.