Historia

Budynek pałacu był wznoszony etapami. Najstarsza, wschodnia część została wybudowana ok. 1822 roku przez ówczesnego właściciela Kokoszyc – Wilhelma Franza von Zawadzkiego. W 1892 roku dobra w Kokoszycach przeszły na własność Gustava von Ruffera, który w tym samym roku wziął ślub z Gabrielą Henckel von Donnersmarck. W 1893 roku pałac został rozbudowany od strony zachodniej. Od 1919 roku majątkiem zarządzał baron Franz von Fürstenberg, mąż jednej z dwóch córek Gabrieli i Gustawa. W latach 1919-1920 pałac ponownie powiększono od strony zachodniej. Rezydencja przybrała wówczas wygląd zbliżony do obecnego. Od 1925 roku obiekt stanowił własność kościelną. W czasie II wojny światowej majątek kurialny w Kokoszycach został skonfiskowany. Po wojnie budynek był nieużytkowany ze względu na zły stan techniczny. W 1959 roku przeprowadzono remont dachu. Pod koniec lat 60. XX w. zmieniono wystrój kaplicy. Kolejny remont kaplicy miał miejsce w 1976 roku. W 1988 roku przeprowadzono remont generalny polegający na częściowej wymianie elementów więźby dachowej oraz pokrycia dachu, częściowej wymianie stropów oraz wprowadzeniu wtórnych podziałów we wnętrzu. W latach 1990-1991 dokonano wymiany instalacji oraz przeprowadzono remont elewacji pałacu. W 2000 roku stwierdzono konieczność wzmocnienia konstrukcji murów. Prace trwały do 2006 roku. Następnie przystąpiono do adaptacji usytuowanych w pobliżu zabudowań gospodarczych. Obecnie obiekt pełni funkcję domu rekolekcyjnego.

Opis

Pałac w Kokoszycach usytuowany jest w zachodniej części miasta, w północno-zachodniej części parku. Obiekt został wybudowany na rzucie wydłużonego prostokąta. W obrębie bryły można wyróżnić trzy części zróżnicowane wysokościowo i kompozycyjnie, wzniesione w różnych etapach budowy rezydencji. Najstarsza, wschodnia część pałacu, usytuowana kalenicowo, składa się z partii centralnej podkreślonej ryzalitami, nakrytej dachem mansardowym oraz dwóch skrzydeł bocznych nakrytych dachami dwuspadowymi. Obok znajduje się większa gabarytowo część środkowa z 1893 roku, usytuowana szczytowo, nakryta dachem dwuspadowym. Po stronie południowo-zachodniej mieści się nieco mniejsze skrzydło z lat 1919-1920, usytuowane kalenicowo, nakryte dachem dwuspadowym.

Obiekt został wybudowany w konstrukcji tradycyjnej, z cegły. Pierwotnie nad piwnicami znajdowały się sklepienia odcinkowe oraz stropy ceramiczne na belkach stalowych, na wyższych kondygnacjach stropy drewniane. Od czasu budowy pałacu część stropów uległa wymianie. Elewacje budynku, o neobarokowym wystroju, są otynkowane i artykułowane prostokątnymi otworami okien i drzwi. Podziały poziome wyznaczają strefa cokołu, gzymsy – kordonowe, pod- i nadokienne oraz wieńczące. Podziały pionowe wyznaczają lizeny ramujące krawędzie ścian oraz dzielące elewacje północno-wschodnią. Otwory okienne zostały ujęte w tynkowane, dekoracyjnie opracowane opaski. W połaciach dachów mieszczą się lukarny. 

Elewacja frontowa jest siedemnastoosiowa. Otwór wejścia głównego jest usytuowany w ryzalicie części wschodniej. Został on ujęty w otynkowany portal z trójkątnym naczółkiem, zdobiony dekoracją sztukatorską. Do wejścia prowadzą kamienne schody z balustradą tralkową. W partii środkowej znajduje się dekoracyjny szczyt ujęty w spływy wolutowe, dzielony lizenami, z usytuowanym w górnej partii krzyżem i kartuszami herbowymi. Po bokach mieszczą się dwie tablice inskrypcyjne. Szczyt wieńczy dekoracja w formie rozety.

Elewacja tylna (południowo-wschodnia) jest szesnastoosiowa, o nieco skromniejszym wystroju. W części wschodniej znajduje się taras z balustradą tralkową i szerokimi schodami prowadzącymi do parku. W górnej części usytuowanego centralnie szczytu znajduje się wykuty w piaskowcu herb biskupi. W elewacji południowo-zachodniej mieści się jedna oś okienna. W elewacji północno-wschodniej znajduje się dekoracja płycinowa, dzielona boniowanymi lizenami. Wewnątrz znajduje się kaplica z późnobarokowym ołtarzem z wizerunkiem Matki Boskiej. Otwór prowadzący do kaplicy został ujęty w dekoracyjny portal drzwiowy. W budynku częściowo zachowały się historyczne klatki schodowe. 

Oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 21.08.2025 r.

Bibliografia: 

• Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego – Pawilon główny, pałac, ob. dom rekolekcyjny nr 1, oprac. Wnuk J., Kosmala B., Małusecki B., Kozłowska-Pizoń B., Gliwice 1993 
• Porwoł P., Zabytki powiatu wodzisławskiego, Wodzisław Śląski 2013