Historia

W skład zespołu pałacowo-parkowego w Wodzisławiu Śląskim-Kokoszycach wchodzą pałac wraz z powiązanym z nim parkiem oraz kaplica wzniesiona w pobliżu rezydencji. Początki istnienia zespołu należy datować na pierwszą połowę XIX wieku. Wtedy to, ok. 1822 roku, z inicjatywy Wilhelma Fryderyka von Zawadzkiego w Kokoszycach, w miejscu wcześniejszego folwarku, powstał pałac (pierwotnie określany mianem zamku). W jego otoczeniu, również ok. pierwszej poł. XIX wieku (lub jak podaje Katalog Zabytków Sztuki w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku), założono także niewielki park, który płynnie przechodził w otwarty krajobraz, łącząc się z niedalekimi terenami leśnymi oraz polami. W 1892 roku właścicielami majątku zostali Gustaw von Ruffer z żoną Gabrielą, pochodzącą z rodu Henckel von Donnersmarcków. W roku następnym, tj. 1893, z ich inicjatywy dokonano przebudowy pałacu. W 1903 roku, nieopodal rezydencji wzniesiono kaplicę, w której z czasem pochowano m.in. samego Gustawa von Ruffera (żył on w latach 1848-1913). W okresie tym nastąpiło też przekształcenie, a następnie powiększenie terenu parku. Przypuszczalnie przybrał on wówczas postać założenia ukształtowanego w stylu swobodnym, w którym wytyczono ścieżki przechodzące płynnie w otwarty krajobraz pobliskich pól oraz lasów. Do programu parku włączono również występujący w kierunku północnym względem pałacu zbiornik wodny. Ponadto, w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu, znajdowała się bażantarnia.

W latach 1919-1920 wewnątrz pałacu wykonano prace, polegające na powiększeniu jego powierzchni mieszkaniowej. Przypuszczalnie ich pomysłodawczynią była Maria Emma – córka Gustawa i Gabrieli, która to w 1919 roku poślubiła Franciszka von Fürstenberga. W pierwszej poł. XX lub pod koniec drugiej poł. XIX wieku najprawdopodobniej ponownie powiększono także założenie parkowe (brak szczegółowych informacj,i kiedy dokładnie dokonano przywołanych zmian). Do programu włączono wówczas wspomniane tereny leśne, bażantarnię oraz zagospodarowano sąsiadujące z nimi pola. W obrębie założenia znajdowało się też ok. 5 zbiorników wodnych, częściowo połączonych ze sobą za pomocą cieków wodnych. Całość została umiejętnie wpisana w zastaną sytuację terenową, która nadal w sposób płynny łączyła się za pomocą układu komunikacyjnego z otwartym krajobrazem, terenami pól, jak i zadrzewieniami śródpolnymi. Spośród roślin znajdujących się na obszarze parku spotkać można było m.in. rodzime gatunki drzew (np. dęby, sosny, jesiony, buki, olchy, graby, wiązy), jak i te obcego pochodzenia, sprowadzone jeszcze na życzenie Gustava von Ruffera (np. azalie, kasztanowce, czy tulipanowce). W 1922 roku, owdowiała już wcześniej Gabriela von Ruffer, postanawiła sprzedać majątek w Kokoszycach. W 1925 roku nabyła go powstała w 1922 roku Administracja Apostolska dla Śląska Polskiego w Katowicach, a następnie Kuria Diecezjalna i od tego momentu (z wyłączeniem okresu II wojny światowej), zespół stanowi własność kościelną.

Opis

Współcześnie powierzchnia parku wynosi ok. 30 ha, a jego granice wyznacza przebieg ul. Pałacowej (od północy), Olszyny (od zachodu) i Osadniczej (od wschodu) oraz tereny pól (od południa i częściowo od zachodu). Obecnie założenie posiada charakter leśny i zostało ukształtowane oraz rozwinięte w kierunku południa oraz południowego wschodu. Wyróżnia się ono zróżnicowaną rzeźbą terenu, obniżającą się w kierunku południa. Wnętrza powiązane bezpośrednio z pałacem oraz kaplicą mają bardziej reprezentacyjną postać. W ich obrębie znajdują się m.in. pojedyncze drzewa (np. platan), krzewy (np. różaneczniki, cis) i byliny (np. funkie) oraz grupy krzewów, w tym pod postacią żywopłotów. W północnej części zauważa się także obiekty małej architektury (np. drewnianą altanę). Powiązane z założeniem zabudowania folwarczne w części północnej zespołu, przekształcono z kolei na współczesne potrzeby – częściowo zaadaptowano je na ośrodek służący do nauki jazdy konnej. Na terenie samego parku dostrzega się przede wszystkim obecność roślin takich jak: buki, dęby, lipy, klony. Drzewa te w większości rosną w zwartych grupach. Często stanowią one połączenie starszych roślin z młodymi, ahistorycznymi egzemplarzami (widoczne zjawisko sukcesji naturalnej). Poszczególne, pojedyncze, starsze egzemplarze drzew występują także wzdłuż wytyczonych głównych ciągów komunikacyjnych. Na terenie parku zauważa się też obecność pnączy z rodzaju bluszcz. Porastają one przeważnie pnie wspomnianych starszych drzew.

Układ komunikacyjny na terenie parku utrzymano w stylu swobodnym. Do utworzenia jego głównych ciągów spacerowych wykorzystano nawierzchnie gruntowe. Jako jej obrzeża zastosowano krawężniki betonowe i większe elementy z kostki granitowej. Przed pałacem i w sąsiedztwie kaplicy do budowy nawierzchni użyto z kolei kostkę betonową, utrzymaną w szarej kolorystyce. Spośród obiektów małej architektury oraz wyposażenia w zespole występują dodatkowo ławki i elementy odnoszące się do kultu religijnego (np. kapliczki, stacje drogi krzyżowej). Rozmieszczono je głównie we wnętrzach krajobrazowych, utworzonych w pobliżu pałacu od strony południowej. 

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 14.08.2025 r.