Historia

Pierwszy drewniany kościół w Szebniach wzmiankowany był już w 1326 roku. Obecny zbudowany został w 1605 roku. Z tego czasu pochodzi najprawdopodobniej prezbiterium i część zrębu nawy. W aktach parafialnych zachował się opis kościoła z wizytacji z 1607 roku. Świątynia została gruntownie przebudowana w 1794 roku staraniem rodziny Gorajskich, ówczesnych właścicieli wsi oraz proboszcza ks. Jakuba Januszowskiego. Poświęcony został dopiero w 1855 roku przez bpa przemyskiego Franciszka Wierzchlejewskiego. Kolejna przebudowa i powiększenie świątyni nastąpiło w 1894 roku z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Władysława Sarny – historyka, autora publikacji na temat regionu krośnieńskiego i jasielskiego. Rozebrano wówczas grożącą zawaleniem wieżę-dzwonnicę i przedłużono nawę w kierunku północnym. Kościół został też wówczas powiększony przez dostawienie przybudówek po bokach nawy i prezbiterium. W trakcie działań wojennych w 1945 roku uszkodzony został dach i strop świątyni. W tym samym roku naprawiono dach i ściany. W 1957 roku wnętrze kościoła ozdobione zostało nową polichromią autorstwa malarza Stanisława Szmuca. Kościół był wielokrotnie remontowany po 2. wojnie światowej. Od 2003 roku, po wybudowaniu nowego kościoła, świątynia nie jest wykorzystywana w kulcie. Kompleksowe prace konserwatorskie przeprowadzone zostały w latach 2012-2013.

Opis    

Kościół usytuowany jest w centrum wsi, około 500 metrów od drogi Krosno – Jasło, w otoczeniu starodrzewia. W pobliżu kościoła znajduje się murowana plebania i dzwonnica parawanowa, wzniesione z inicjatywy ks. Wł. Sarny. W bezpośrednim otoczeniu kościoła (w obrębie placu kościelnego) znajdują się neoklasycystyczne nagrobki rodziny Gorajskich i ks. Jakuba Januszowskiego z 1. połowy XIX wieku. Kościół nie jest orientowany, prezbiterium skierowane jest ku południowi. Wzniesiony został w konstrukcji zrębowej, na podmurówce z cegły okrytej gontowym daszkiem. Ściany wzmocnione lisicami, oszalowane są deskami w układzie pionowym z listwowaniem. Budowla składa się z prezbiterium na rzucie prostokąta zamkniętego od południa trójbocznie, szerszego korpusu nawowego z węższą częścią północną (dobudowaną w końcu XIX wieku) i prostokątnego przedsionka. Fasada północna jest bezwieżowa. Do prezbiterium przylegają: zakrystia (od wschodu) i murowany skarbczyk (od zachodu) o płycinowo-ramowych podziałach ścian zewnętrznych. Do nawy od zachodu dostawione są dwa przedsionki połączone podcieniem wspartym na dwóch słupach. Dachy są dwuspadowe, jednokalenicowy nad prezbiterium i nawą, w węższej partii nawy (od północy) nieco niższy. W kalenicy dachu nawy umieszczona jest sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona latarnią. Pokrycie dachów stanowi blacha. Na zewnętrznej (południowej) ścianie prezbiterium zawieszone jest rzeźbiarskie wyobrażenie Chrystusa Ukrzyżowanego. Wnętrze trójnawowe, nakryte jest płaskimi stropami z fasetą. Ściany i stropy dekorowane są figuralno-ornamentalną polichromią z XX wieku. Na wyposażenie kościoła, głównie późnobarokowe, pochodzące z lat 90. XVIII wieku, składają się: ołtarz główny z obrazem św. Marcina, dwa ołtarze boczne i ambona.

Zabytek dostępny z zewnątrz. Wnętrze po uzgodnieniu telefonicznym z parafią.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 11.12.2025 r.