Historia

Pierwotny dwór wzniesiono zapewne na przełomie XVI i XVII wieku, w literaturze podawane jest także inne datowanie: 2. połowa XVII wieku i początek XVIII wieku. Wiadomo, że dwór rozbudowano w 1729 roku o zachodnią część drewnianą lub drewniano-murowaną. Zniszczony znacznie w drugiej połowie XVIII wieku został po 1803 roku przebudowany, z inicjatywy Ignacego Urbańskiego. Wtedy zmieniono dyspozycję wnętrza poszerzając znacznie oś środkową, wymieniono budulec części ścian, przekryto dwór dachem mansardowym z dwustronną facjatą na osi. Elewacjom nadano nową artykulację i dekorację, oś budynku zaakcentowano od frontu czterokolumnowym portykiem wspierającym balkon piętra. W tym samym czasie dokonano także zmian w rozplanowaniu parku. W drugiej połowie XIX wieku dokonano kolejnych korekt w układzie pomieszczeń, wzmocniono też więźbę dachową a od frontu dobudowano werandę o stylistyce w duchu neogotyku. W czwartej ćwierci XIX wieku zastąpiono drewniane ściany zewnętrzne zachodniej części budynku ścianami murowanymi. Około 1900 roku rozebrano werandę i przywrócono w fasadzie czterokolumnowy portyk. Po I wojnie światowej wymieniono gontowe pokrycie dachu na eternitowe w formie płaskich łusek. Jednak modernizacje i korekty dokonane po połowie XIX wieku nie zmieniły charakteru dworu, jaki nadano mu w początkach XIX wieku. 

W czasie wojny dwór użytkowany był przez Niemców i przez nich został całkowicie ogołocony z wyposażenia. Po 1945 roku dwór przejął w administrację Fundusz Ziemi, budynek użytkowała Gminna Spółdzielnia SCH jako magazyn zbożowy i mieszkania służbowe. Mieściła się w nim także czasowo szkoła, OSP, magazyn materiałów spożywczych i budowlanych i klubo-kawiarnia. Następnie dwór stał nieużytkowany i nieremontowany, popadł w ruinę. Działania o charakterze zabezpieczającym, remontowym i rekonstrukcyjnym prowadzono w haczowskim dworze od lat 80. XX wieku. Były rozciągnięte w czasie, prowadzono je w kilku etapach i miewały zaskakujący dla urzędu konserwatorskiego przebieg. W latach 90. XX wieku dwór w znacznej części (około 2/3) rozebrano i wydawało się wówczas, że całkowicie „zniknie” on z krajobrazu. Udało się tego uniknąć, bryłę obiektu zrekonstruowano, prace postępowały jednak powoli. Niestety czasie remontu rozproszeniu uległo zabytkowe wyposażenie dworu, w tym piece, parkiety. W 2014 roku Gmina Haczów rozpoczęła intensywne prace mające na celu adaptację budynku na potrzeby biblioteki. Po ich zakończeniu obiekt funkcjonuje w życiu społecznym i jest otwarty dla zwiedzających. 

Opis    

Dwór położony jest w otoczeniu drzew parkowych, przy gazonie objezdnym dziedzińca „honorowego”, na krawędzi wypłaszczonej wierzchowiny płaskiego wzgórza, pośrodku zespołu dworskiego znajdującego się w centralnej części miejscowości. Na formę budynku, nadaną mu w początkach XIX wieku w wyniku przebudowy, składają się: rzut wydłużonego prostokąta o dwóch traktach podłużnych i prostopadłościenna bryła, urozmaicona od frontu czterokolumnowym portykiem wspierającym balkon piętra, przekryta masywnym dachem mansardowym przełamanym od frontu i po przeciwnej stronie zadaszeniem facjat. Budynek jest podpiwniczony, ściany piwniczne wymurowane z kamienia i cegły, sklepienia ceglane. W nadziemnej części budynku jest czytelna starsza część, ze ścianami murowanymi z kamienia, przekryta kolebkami z głębokimi lunetami. Pozostałe ściany parteru wymurowane są z cegły, współcześnie, w ramach rekonstrukcji, połacie dachu przekryte blachą płaską. 

Elewację frontową rozplanowano jako symetryczną, dziewięcioosiową, z trzema parami drzwi i środkową osią podkreśloną portykiem z kamiennymi kolumnami, tarasem, balkonem i facjatą, ramowaną niewielkimi lukarnami w dolnych połaciach dachu; elewację ogrodową jako pięcioosiową, także z facjatą pośrodku i tarasem, elewacje krótkie jako dwuosiowe. Otwory okienne podkreślone są gzymsami nadokiennymi z naczółkami. W starszej części wyeksponowano, w czasie ostatnio przeprowadzonych prac, polichromie o zróżnicowanej chronologii, a także kamienne nadproża. We wnętrzach zaaranżowano pomieszczenia przeznaczone na działalność kulturalną, w tym biblioteczną.

Obiekt dostępny

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 16.01.2026 r.

Bibliografia    

• Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012.
• Polakowski S., Pozostałości złożeń dworskich województwa podkarpackiego, Krosno 2012.
• Śnieżyńska-Stolotowa E., Stolot F., Katalog zabytków sztuki w Polsce, T. 13, województwo rzeszowskie, Warszawa 1974.