Historia

Kościół w Krasnem powstał w latach 1742-1748 z fundacji księcia Jerzego Ignacego Lubomirskiego, według projektu Karola Henryka Wiedemanna jako trzecia z kolei świątynia parafialna. Pierwszy kościół zbudowano z inicjatywy Małgorzaty z Branic Rzeszowskiej oraz córek Katarzyny i Ofki, które za zgodą biskupa przemyskiego Macieja Janiny (1392-1420) wydały akt uposażający parafię we wsi Krasne, zwanej również Krasnopolem. Biskup dnia czwartego marca 1412 roku erygował parafię pw. Świętego Ducha, Nawiedzenia NMP i św. Małgorzaty, obejmującą swym zasięgiem także Powietną (Pobitno) i Strażów. Była to pierwsza i jedyna placówka parafialna w dobrach rzeszowskich, położona na prawym brzegu Wisłoka. Pierwszym proboszczem, którego zanotowały kroniki był ksiądz Wawrzyniec. Drewniana świątynia spłonęła wraz z plebanią w wyniku napadu tatarskiego pod dowództwem Kantymira dnia 11 czerwca 1624 roku. Kolejny drewniany kościół wzniesiono w 1627 roku z fundacji Mikołaja Spytka Ligęzy w ramach odbudowy wsi po zniszczeniach tatarskich. W jego wnętrzu znajdowały się trzy ołtarze. Po okresie kryzysu gospodarczego w 1741 roku istniejący kościół rozebrano, a z uzyskanego materiału wybudowano tymczasową kaplicę. Równolegle za probostwa ks. Jana Stolarskiego (1720-1743) rozpoczęto budowę nowej murowanej świątyni. Budowę ukończono w 1748 roku. Konsekracji kościoła dokonał biskup przemyski Wacław Hieronim Sierakowski dnia 14 września 1752 roku. W 1936 roku za probostwa ks. Kanonika Stanisława Siary (1892-1941) powiększono kościół w kierunku zachodnim o 8 metrów poprzez przedłużenie nawy głównej. W tym czasie dobudowano do prezbiterium od północy zakrystię oraz skarbiec z przedsionkiem od południa. Prace budowlane prowadził majster Birula z Rzeszowa wg projektu arch. Zygmunta Bila. W latach 70. XX wieku przeprowadzono remont obejmujący instalację kanalizacji i ogrzewania kościoła, tynkowanie oraz rekonstrukcję pierwotnego ogrodzenia wokół kościoła. W ostatnich latach trwają kompleksowa prace konserwatorskie obejmujące tynki wewnętrzne i zewnętrzne, wyposażenie, ogrodzenie wraz z dzwonnicą. 

Opis

Kościół zlokalizowany jest w środkowej części wsi po wschodniej stronie drogi gminnej, na niewielkim wzniesieniu, ograniczonym skarpą od strony zachodniej i północno-zachodniej. Teren kościoła wydziela ogrodzenie z pełnego muru. Kościół w stylu późnego baroku, orientowany, założony został na planie krzyża łacińskiego, z węższym prezbiterium oraz dobudówkami od strony północnej i południowej. Bryła kościoła jest masywna, wysoka, a przy prezbiterium przysadzista z uwagi na wtórnie dodane przybudówki, ograniczone w szczytach ściankami ogniowymi. Nad korpusem rozpięty jest stromy dach dwuspadowy, nad prezbiterium wielospadowy, a nad przybudówkami dachy płaskie. W kalenicy nawy głównej umieszczono ośmioboczną wieżyczkę na sygnaturkę z cebulastym hełmem. Nad nawą główną zastosowano pokrycie z dachówki ceramicznej, natomiast krycie przybudówek i hełmu wykonano z blachy. Ceglane mury kościoła są grube, pokryte gładkim tynkiem wapienno-piaskowym. Fasada frontowa rozplanowana jest jako jednoosiowa z półkoliście zwieńczonym portalem oraz ślepym okulusem ze szczytem wydzielonym wydatnym gzymsem koronującym. Szczyt trójkątny z blendą na osi flankowany jest po bokach spływami wolutowymi, ograniczonymi w narożach graniastymi murkami z kulami. Elewacje boczne wzbogacone zostały lizenowo-ramową artykulacją, zaakcentowaną profilowanym gzymsem koronującym. Okna wysokie, zamknięte półkoliście, z wydatnie profilowanymi nadokiennikami ujętymi kluczami oraz podokiennikami W prezbiterium okna ślepe, ujęte opaskami z kluczem na osi oraz półkolistym nadokiennikiem. W oknach nawy witraże w układzie geometrycznym. Wnętrze halowe z wyposażeniem barokowym z 1. połowy XVIII wieku, na które składa się ołtarz główny, dwa ołtarze boczne, ambona, chrzcielnica oraz prospekt organowy z XIX wieku. Ściany monochromatyczne, wzbogacone współczesną polichromią figuralną przedstawiającą świętych. 

Kościół filialny, niedostępny dla zwiedzających z zewnątrz oraz od wewnątrz. Ewentualne udostępnienie po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami. We wnętrzu kościoła trwają obecnie prace remontowe.

Oprac. Alicja Kuśta, OT NID w Rzeszowie, 18.11.2025 r.