Historia

Zespół kościelny w Krasnem w obecnej formie kształtował się od czasów średniowiecza aż do poł XVIII wieku, gdy wybudowano obecną murowaną świątynię parafialną.Pierwszy drewniany kościół powstał z inicjatywy Małgorzaty z Branic Rzeszowskiej oraz jej córek Katarzyny i Ofki, które wydały akt uposażający parafię we wsi Krasne. Biskup przemyski Macieja Janina (1392-1420) przyjął uposażenie i dnia 4 marca 1412 roku erygował p arafię pw. Świętego Ducha, Nawiedzenia NMP i św. Małgorzaty, obejmującą swym zasięgiem także Powietną (Pobitno) i Strażów. Drewniana świątynia spłonęła wraz z plebanią w wyniku napadu tatarskiego pod dowództwem Kantymira dnia 11 czerwca 1624 roku. Kolejny drewniany kościół wzniesiono w 1627 roku z fundacji Mikołaja Spytka Ligęzy w ramach odbudowy wsi po zniszczeniach tatarskich. Wokół drewnianej świątyni znajdował się cmentarz. Po okresie kryzysu gospodarczego w 1741 roku istniejący kościół rozebrano, a z uzyskanego materiału wybudowano tymczasową kaplicę. Równolegle za probostwa ks. Jana Stolarskiego (1720-1743) rozpoczęto budowę nowej murowanej świątyni, której budowę ukończono w 1748 roku. Konsekracji dokonał biskup przemyski Wacław Hieronim Sierakowski dnia 14 września 1752 roku. W skład zespołu kościelnego w 2. połowie XVIII wieku wchodził centralnie umieszczony kościół otoczony murem ogrodzeniowym, w który wkomponowano dwie kapliczki oraz dzwonnicę, a także zlokalizowane na wschód: budynek gospodarczy, stodoła i spichlerz oraz organistówka na południe, które rozebrano w związku z budową nowego kościoła. Na początku XX wieku zbudowano plebanię, która również nie przetrwała do obecnych czasów. Ogrodzenie na przełomie XIX i XX w. zostało odtworzone w technice pierwotnej, następnie remontowane w latach 50. i 70. XX wieku i w roku bieżącym (2025 r.). wraz z dwoma kapliczkami w obrębie murów. W ostatnich latach prowadzono kompleksowe prace konserwatorskie, obejmujące wymianę pokrycia dachowego, tynków zewnętrznych i wewnętrznych, murów ogrodzenia.

Opis

Zespół kościelny umiejscowiony jest w środkowej części wsi po wschodniej stronie drogi gminnej, na niewielkim wzniesieniu opadającym ku drodze. Środkową część założenia zajmuje kościół otoczony murowanym ogrodzeniem na rzucie ośmioboku. Główne wejście na teren przykościelny znajduje się od zachodu i jest poprzedzone schodami betonowymi oraz bramą flankowaną wysokimi słupami, przykrytymi czterospadowymi daszkami. W ogrodzenie od strony północno zachodniej wpisana jest murowana dzwonnica z 1899 roku z dzwonami z pracowni Felczyńskich z początku XX wieku oraz dwie architektoniczne kapliczki z 1742 roku na planie zbliżonym do kwadratu. Na terenie przykościelnym znajdował się klasycystyczny pomnik grobowy Antoniego Zaręby Skrzyneckiego (zm. 1804), który w latach 70. XX wieku przeniesiono na pobliski cmentarz parafialny. Późnobarokowy kościół prezentuje typ budowli halowej, założonej na planie krzyża łacińskiego, z węższym prezbiterium oraz dobudówkami od strony północnej i południowej. Bryła kościoła jest masywna, wysoka, a przy prezbiterium przysadzista z uwagi na wtórnie dodane przybudówki. Nad korpusem rozpięty jest stromy dach dwuspadowy, nad prezbiterium wielospadowy, a nad przybudówkami dachy płaskie. W kalenicy nawy głównej umieszczono ośmioboczną wieżyczkę na sygnaturkę z cebulastym hełmem..

Kościół filialny niedostępny dla zwiedzających z zewnątrz oraz od wewnątrz (zamykana brama). Ewentualne udostępnienie po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Oprac. Alicja Kuśta, OT NID w Rzeszowie, 14-11-2025.