Historia

Dwór w Szebniach został wzniesiony w 1. połowie XIX wieku, na zrębach starszej XVIII-wiecznej budowli. Plan katastralny z połowy XIX wieku pokazuje go jako niewielki, murowany obiekt, zwrócony frontem na północny-zachód, z ryzalitem na osi. Dwór został przebudowany w 1899 roku, z inicjatywy Augusta i Jana Gorayskich (rok przed ślubem Jana), według projektu krakowskiego architekta Tadeusza Stryjeńskiego, zyskując cechy budowli eklektycznej. Ksiądz Władysław Sarna, proboszcz miejscowej parafii pisał o dworze w 1908 roku: „Niedaleko gościńca po prawej stronie jadąc do Jasła, znajduje się okazały dwór pośród pięknego parku”. Syn Jana, Adam Gorayski był ostatnim dziedzicem Szebni. Już na początku II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku w dworze ulokowano dowództwo i personel niemieckiej kompanii weterynaryjnej. Wiosną 1940 roku na polach przylegających od zachodu do zespołu dworskiego Niemcy rozpoczęli budowę obozu wojskowego, na obszarze o powierzchni około 100x100 metrów. Po połowie 1941 roku obóz przekształcono na jeniecki a jego obszar powiększono i ogrodzono. Obóz jeniecki działał do jesieni 1942 roku. Wiosną 1943 roku przekształcono go w obóz pracy przymusowej. Po zakończeniu wojny, w drugiej połowie 1945 roku w Szebniach przeprowadzono parcelację gruntów dworskich. W dworze umieszczono w 1948 roku Państwowy Dom Dziecka, w którym lokowano dzieci zaniedbane, bez żadnych dokumentów, po kilkuletniej przerwie w nauce, sieroty wojenne i dzieci z rodzin partyzantów aresztowanych przez UB, łącznie 48 osób. Dwór przebudowano, zmieniono dyspozycję wnętrza: zlikwidowano kręcone (pomocnicze) schody na piętro, rozebrano piece, wymieniono część stolarki, wprowadzono wtórne podziały, dostosowując budynek do funkcji Domu Dziecka. W latach 70. XX wieku urządzono łazienki w przystosowanym do tego pomieszczeniu na piętrze (tam wymieniono strop na żelbetowy). W latach 90. XX wieku, po likwidacji domu dziecka, zespół dworski przeszedł na własność Gminy Jasło. Przez ponad 20 lat budynek stał nieużytkowany. Obecny właściciel planuje rozbudowę budynku z przeznaczeniem na hotel i restaurację.

Opis    

Zespół dworski położony jest w środkowej części miejscowości Szebnie, w gminie Jasło, w południowej części województwa podkarpackiego. Dwór znajduje się pośrodku założenia, oddalony około 70 metrów od wjazdu na teren zespołu dworskiego. Wzniesiony jest na rzucie zbliżonym do prostokąta o nieregularnym obrysie z kilkoma płytkimi ryzalitami i większym, prostokątnym w rzucie aneksem przy południowo-wschodnim narożniku oraz dobudówką od północy. Wnętrzu, w wyniku przebudów, nadano układ nieregularny, zbliżony do trzytraktowego, wieloosiowego. W swojej strukturze obecny dwór zachował piwnice, prawdopodobnie jeszcze z końca XVIII wieku a zatem z wcześniejszego dworu. Widoczne po odkuciu tynków w ścianach parteru: zamurowane otwory okienne i drzwiowe, nadproża i wtórne przekucia, pozwoliły na rozpoznanie fragmentów starszej budowli.

Bryła budynku jest urozmaicona przestrzennie, skomponowana z kilku elementów, zasadniczo piętrowa, z parterowym aneksem w południowo wschodnim narożu i parterową dobudówką od północy, przekryta niskimi dachami wielospadowymi. Elewacje budynku rozplanowane jako wieloosiowe, o fragmentach komponowanych symetrycznie, pokryte są tynkiem nakrapianym i osadzone na cokole z kamiennych ciosów z widocznymi pozostałościami zaprawy tynkarskiej, która jeszcze kilka lat temu w całości go pokrywała. Elewacje wzbogaca detal architektoniczny w postaci: obramień okiennych, nadokienników o formie klińców, gzymsów pośrednich, nadokiennych i wieńczących, tralkowych balustrad tarasów. Uwagę zwraca strefa wejścia głównego, podkreślona pasowym boniowaniem, z drzwiami osadzonymi wtórnie w głębokiej wnęce, ramowanymi kolumnami toskańskimi dźwigającymi łukowaty tympanon z tarczą herbową. Atrakcyjną częścią dworu jest  umiejscowiony centralnie, dwukondygnacyjny hol z trójbiegowymi schodami i galerią. 

Obiekt niedostępny, obecnie w trakcie remontu. 

Oprac. Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 12.01.2026 r.

Bibliografia    

• Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012.
• Macek Z., Wieś Szebnie, Szebnie 1993.
• Macek Z., Parafia Szebnie, Tuchów 2002.
• Opinia dotycząca planowanej inwestycji: remontu, przebudowy i rozbudowy dworu w Szebniach gm. Jasło, pow. Jasielski, B. Potera, NID.
• Polakowski S., Pozostałości złożeń dworskich województwa podkarpackiego, Krosno 2012.
• Sarna W., Opis Powiatu Jasielskiego, napisał Ks. Władysław Sarna proboszcz w Szebniach, Jasło 1908.