Historia

Powstanie Storczykarni związane jest ściśle z budową Palmiarni zlokalizowanej na terenie łańcuckiego parku. W końcu XIX wieku, na polecenie Romana i Elżbiety z Radziwiłłów Potockich, wiedeńska firma Ignaz G. Griedl zbudowała Palmiarnię (rozebraną w l. 20. XX w.) Elżbieta Potocka we wspomnieniach pisze, że Palmiarnia była cała z żelaza zbudowana i dubeltowym szkłem kryta, kopia palmiarni w Schönbrunn. Wkrótce po wzniesieniu Palmiarni, ogrodnik Alois Philipp zbudował szklarnię. Początkowo stanowiła ona zaplecze dla Palmiarni. W szklarniach prowadzono uprawę wielu egzotycznych roślin, w tym m.in. storczyków, od których obiekt przyjął nazwę.

Storczykarnia była chlubą Łańcuta. Zwiedzali ją i zachwycali się nią ważni goście Potockich m.in.: Ferdynand I, król Rumunii, Ignacy Mościcki, prezydent Polski oraz Jerzy, książę Kentu. Zespół szklarni został przebudowany w latach. 50. XX wieku. Powojenna przebudowa i znaczne przekształcenie zespołu szklarni związane było z upaństwowieniem i przejęciem obiektu przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, które kontynuowało uprawę storczyków. Następnie do 1991 roku użytkownikiem szklarni był „Igloopol” – Zakład Ogrodniczy w Łańcucie. W początkach lat 90. XX wieku nieużytkowany zespół szklarni ulegał stopniowej destrukcji. Muzeum zakupiło część historycznej kolekcji storczyków, w 1994 roku przejęło Storczykarnię, a w latach 2000-2009 zespół szklarni wraz z budynkiem towarzyszącym odbudowano i przywrócono jego dawną funkcję.

Muzeum-Zamek w Łańcucie zostało w 2021 roku laureatem w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej – właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem.

Opis

Storczykarnia usytuowana jest na terenie parku zewnętrznego, po zachodniej stronie alei lipowej wiodącej od Zameczku Romantycznego w kierunku Ujeżdżalni. Zespół składa się z murowanego budynku od północy oraz trzech pawilonów szklarni, z których dwa dostawione są pod kątem prostym do osi skrajnych budynku. Trzeci pawilon zamyka zespół od południa, tworząc wewnątrz zamknięty dziedziniec na rzucie prostokąta. Do północnej elewacji budynku, na przedłużeniu jego wschodniej ściany, przylega murowane ogrodzenie, biegnące w kierunku północnym. Konstrukcja szklarni jest współczesna. W szklarniach bocznych – wschodniej i zachodniej zostały zrekonstruowane charakterystyczne wejściowe ryzality, przylegające do nich od południa. Ryzality te na rzucie prostokąta o ściętych od frontu narożach są metalowej konstrukcji, przeszklone, zamknięte górą kolebkowym „sklepieniem”. Części metalowe dekorowane są ornamentem wolutowym. Pośrodku krawędzi grzbietowej „sklepienia” umieszczone są metalowe sterczyny z wolutami. Także murowany budynek został odbudowany z nawiązaniem do pewnych cech budynku historycznego. Jest to obiekt parterowy, zbudowany na rzucie wydłużonego prostokąta, o ceglanych elewacjach wzbogaconych skromnym pasowym detalem wykonanym w jasnym tynku. Otwory okienne także zaakcentowane są tynkowanymi jasnymi opaskami. Jego dwuspadowy dach z nastawką doświetlającą wnętrze oraz z lukarnami przykryty jest dachówką. Lukarny zamknięte są łukiem odcinkowym. Elementem oryginalnym jest wspomniany mur ogrodzeniowy. Zbudowany jest z cegły i nakryty daszkiem z dachówki. Jego wschodnia ściana podzielona jest tynkowaną dekoracją ramową i ozdobiona dużymi tynkowanymi prostokątnymi płycinami o ściętych, zaokrąglonych do wewnątrz narożach. Od północy w murze znajduje się wjazd na zaplecze zespołu.

W części ekspozycyjnej wnętrza obejrzeć można wiele rodzajów i gatunków storczyków – obok współczesnych – także odmiany pochodzące z przedwojennej kolekcji Potockich oraz gatunki wymienione w opracowaniu „Reichenbachia” z XIX wieku, przechowywanym w zbiorach Biblioteki Zamkowej w Łańcucie. Szklarnie użytkowe, niedostępne dla turystów, podzielone są na trzy strefy klimatyczne. Zbiory Storczykarni obejmują ok. 4 tys. roślin.

Storczykarnia składa się z części ekspozycyjnej dostępnej dla turystów, części uprawowej niedostępnej dla zwiedzających oraz letniej kawiarni. Szczegóły dotyczące godzin otwarcia na stronie internetowej: https://www.zamek-lancut.pl/godziny-otwarcia. Obiekt dostępny jest dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 27.05.2025 r.