Przedstawia charakterystyczny dla tej części Rzeszowszczyzny typ zagrody z czworobocznym rynkiem powiązanym z chałupą. Jest to obiekt o wysokich walorach historyczno-etnograficznych i edukacyjnych z uwagi na zachowane pełne wyposażenie dawnych warsztatów pracy zaaranżowanych w stajni.

Historia

Stajnia kmieca należąca do Edwarda Szpytmy została wzniesiona w ostatniej ćwierci XIX wieku w Markowej Górnej. Na teren zagrody translokowano ją w 1983 roku. W czasie prac polegających na ponownym montażu stajni wymieniono znaczą ilość budulca drewnianego drewnem pozyskanym od Eugeniusza Bara. Szereg prac przy budowie stajni wykonał ówczesny opiekun zagrody Eugeniusz Rusinek. Stajnia została udostępniona zwiedzającym w sierpniu 1985 roku. W 2019 roku Zagroda - Muzeum Wsi w Markowej została laureatem ogólnopolskiego konkursu „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej F - właściwe użytkowanie i trwała opieka nad zabytkiem.

Opis

Stajnia usytuowana jest w środkowej części zagrody równolegle do chałupy kmiecej (oddalonej od niej ok. 7 m w kierunku wschodnim), z którą połączona jest wewnętrznym podwórzem w formie tzw. „rynku”. Centralną część podwórza zajmowało gnojowisko, ponad którym przerzucona była drewniana ława. Od strony północnej i południowej podwórze zamykały zadaszone zapierzenia, z wrotami od północy. Stajnia została wzniesiona na rzucie wydłużonego prostokąta jako jednotraktowa, parterowa, o prostopadłościennej bryle nakrytej stromym dachem czterospadowym. Konstrukcja budynku przysłupowa o ścianach zrębowych z prostokątnych bali obrabianych ręcznie. W węgłach bale łączone są na „rybi ogon” i „na obłap”. Wzdłuż ścian szczytowych poniżej okapu wprowadzono rygle wzmacniające konstrukcję. Znacznie wysunięty okap dachu od frontu, tworzący rodzaj wzdłużnego podcienia, podtrzymywany jest przez kilka słupów wzmocnionych mieczami. Więźba dachowa wybudowana w konstrukcji krokwiowo – płatwiowej. Dach poszyty schodkowo kiczkami. Kalenica dachu zabezpieczona zmierzwioną słomą i koźlinami. Ściany zrębu eksponowane są w naturalnym kolorze drewna. Pomiędzy belkami glina malowana wapnem. We wnętrzu stropy belkowe oraz ściany polepiane gliną i malowane wapnem z dodatkiem niebieskiej farby. Otwory okienne i drzwiowe rozmieszczone są od frontu i od południa z pominięciem stron północnej i wschodniej. Dwa kwadratowe okna od strony rynku pojedyncze, czterokwaterowe, szklone na stałe. Drzwi osadzone w futrynach na zawiasach, deskowo – spągowe. Wewnątrz stajni, zgodnie z pierwotnym układem, wyodrębniono cztery pomieszczenia: sieczkarnię, chlew dla świń, stajnie dla koni i oborę. W sieczkarni zaaranżowano ekspozycję sprzętu gospodarskiego codziennego użytku oraz kompletny warsztat szewski, w części obory warsztat stolarski oraz kołodziejski. W jednym z pomieszczeń zrekonstruowano tradycyjny warsztat tkacki. Przed ścianą frontową wyeksponowano narzędzia wykorzystywane w codziennej pracy gospodarskiej. 

Obiekt dostępny w godzinach pracy muzeum po zakupie biletów wstępu, zgodnie z informacją podaną na stronie https://www.skansen-markowa.pl/kontakt/. Brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami. 

Oprac. Alicja Kuśta, OT NID w Rzeszowie, 18.02.2025 r.