Historia

Glorieta wzniesiona została około 1810 roku w trakcie przekształcania zamku i jego otoczenia, który zmienić miał charakter siedziby Lubomirskich z obronnego na rezydencjonalny. Zainicjowane przez księżnę Izabelę z Czartoryskich Lubomirską działania objęły nie tylko zamek, ale też park. Glorieta wzniesiona na bastionie północno-zachodnim fortyfikacji wykonana została według projektu Chrystiana Piotra Aignera, przy udziale sztukatora Fryderyka Baumana. Z jej budową związani są także architekt wiedeński Fritz vel Fritsz oraz miejscowy budowniczy Stanisław Cetnarski (Starszy). Około 1900 roku Glorietę wzbogacono poprzez ustawienie w jej wnętrzu marmurowego posągu Diany wykonanej w Rzymie w 1899 roku przez Prospera d’Epinay. Obecnie rzeźba znajduje się w Oranżerii Muzeum-Zamku w Łańcucie, a w Gloriecie umieszczona jest jej replika. Glorieta była kilkakrotnie remontowana – przed wojną w 1934 roku oraz po wojnie w latach 60. i 90. XX wieku oraz po 2000 roku. W trakcie prac ziemnych w jej otoczeniu, przeprowadzonych w 2001 roku, natrafiono na pozostałości wcześniejszej zabudowy – być może prochowni stanowiącej element systemu obronnego zamku.

Muzeum-Zamek w Łańcucie zostało w 2021 roku laureatem w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej – właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem.

Opis

Glorieta usytuowana jest na północ od mostu zachodniego prowadzącego do głównego wejścia do zamku, na bastionie północno-zachodnim. Wykonana została jako murowana z cegły i otynkowana, z belkowaniem nakrytym dwuspadowym daszkiem z blachy. Założona jest w formie półkolistej w planie eksedry, skierowanej na południe. Składa się z ustawionych na cokole ośmiu kanelowanych korynckich kolumn, które dźwigają belkowanie. Cokół wzmocniony jest przez szkarpy znajdujące się po zewnętrznej stronie na osi czterech środkowych kolumn. Uwagę przyciąga charakterystyczna dla klasycyzmu dekoracja fryzu złożona z roślinnych festonów, rozetek i bukranionów, umieszczona od wewnętrznej strony eksedry. Ponad fryzem – ząbkowanie i silnie wysunięty, profilowany gzyms wieńczący.

Zabytek dostępny. Konieczność zakupu biletów na teren parku wewnętrznego (dostępne są biletomaty). Funkcja dekoracyjna.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 17.05.2025 r.