Historia

Chałupę kmiecą zbudował w 1874 roku Rafał Dźwierzyński. W 1 ćwierci XX wieku równolegle do niej dostawiona została stajnia z budynkami gospodarczymi, tworzącymi czworoboczny „rynek”. W 1982 roku obiekt został zakupiony od wnuka pierwszego właściciela Zbigniewa Dźwierzyńskiego ze środków Michała Pelca, członka Towarzystwa Przyjaciół Markowej i naczelnika Urzędu Gminy Markowa. Transfer chałupy wymagał przeprowadzenia szeregu specjalistycznych prac, które wykonywano czynem społecznym m.in. wykonanie specjalistycznej inwentaryzacji budynku, oznakowanie elementów konstrukcyjnych, rekonstrukcja zniszczonych fragmentów podwalin i zrębu, wykonanie konstrukcji i krycia dachu. Wnętrze chałupy zaaranżowano przedmiotami codziennego użytku, ofiarowanymi przez mieszkańców Markowej. Chałupa została udostępniona zwiedzającym podczas otwarcia skansenu w 1985 roku. W 2019 roku Zagroda - Muzeum Wsi w Markowej została laureatem ogólnopolskiego konkursu „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej F - właściwe użytkowanie i trwała opieka nad zabytkiem.

Opis

Chałupa kmieca usytuowana jest w środkowej części zagrody, w sąsiedztwie studni z żurawiem i kieratu (od północy) oraz uli skrzynkowych (od południa). Frontem zwrócona w kierunku zachodnim. Od wschodu przylega do niej stajnia z zabudowaniami gospodarczymi, a od zachodu ogródek kwietny. Parterowa o masywnej prostopadłościennej bryle i wysokim w proporcji do wysokości ścian stromym dachu. Szerokofrontowa, założona na planie prostokąta. Wzniesiona w konstrukcji przysłupowej, gdzie słupy podtrzymują ciężar dachu odciążając zrębowe ściany. Posadowiona na kamiennej ławie fundamentowej, niwelującej nierówność terenu. Ściany z ręcznie obrabianych bali świerkowych, łączonych w zwęgłowaniach na „rybi ogon” i „na obłap” z wyraźnymi ostatkami. Przy ścianach w miejscach zwęgłowań ustawione masywne, prostokątne słupy, podtrzymujące konstrukcję dachu, połączone z płatwiami za pomocą mieczy. Słupy narożne pod okapami dachu wzdłuż ścian szczytowych wzmocnione ryglami. 

Elewacja frontowa czteroosiowa z wejściem w trzeciej osi. Więźba dachowa konstrukcji krokwiowo – płatwiowej. Dach czterospadowy, poszyty schodkowo słomianą strzechą (kiczkami). Kalenica dachu wyłożona perzem przytrzymywanym przez skrzyżowane pręty (koźliny). Ściany zewnętrzne i wewnętrzne bielone wapnem. Okna ościeżnicowe, pojedyncze, dwuskrzydłowe i czteroskrzydłowe, ujęte brązowymi opaskami. Otwory drzwiowe prostokątne ujęte w węgary dołem wpuszczone w podwalinę. Drzwi frontowe do sieni jednoskrzydłowe deskowo – spągowe na zawiasach pasowych z nadświetlem. Wnętrze dwutraktowe z obszerną sienią przechodnią, dzielącą dom na dwie symetryczne części: południową, w której kuchnia i izba oraz północną, z dwiema komorami: dziewczęcą oraz komorą gospodarczą. W komorach wystawy tematyczne: w pierwszej –stroje ludowe, w drugiej warsztat tkacki. 

Obiekt jest dostępny w godzinach pracy muzeum po zakupie biletów wstępu, zgodnie z informacją podaną na stronie internetowej https://www.skansen-markowa.pl/kontakt/. Na terenie skansenu brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami. 

Oprac. Alicja Kuśta, OT NID w Rzeszowie 18.02.2025 r.